Wnioski z konferencji łowieckich przekazane do Ministra Środowiska

W miesiącach styczniu i lutym br. Dolnośląska Izba Rolnicza zorganizowała cztery Konferencje łowieckie: w Łagowie, Boguszynie, Legnicy i Wrocławiu. Ideą przewodnią konferencji było stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń oraz umocnienia współpracy przy rozwiązywaniu problemów występujących na styku rolnictwo-gospodarka łowiecka. We współpracę przy organizacji spotkań aktywnie zaangażowali się: Zarządy Okręgowe Polskiego Związku Łowieckiego w Wałbrzychu, Legnicy, Jeleniej Górze oraz Wrocławiu, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wydział Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Konferencje skierowane były do przedstawicieli tych środowisk, których tematyka gospodarki łowieckiej oraz szkód wyrządzanych przez dzikie zwierzęta, zarówno te łowne, jak i te objęte ochroną gatunkową dotyczy w największym stopniu, a więc rolników, myśliwych, leśników. Wnioski wypracowane podczas tych konferencji uwidaczniają ewidentne braki i niedociągnięcia w nowej ustawie Prawo łowieckie oraz stanowią próbę rozwiązania tych samych od wielu lat problemów z jakimi borykają się dolnośląscy rolnicy w zakresie szacowania szkód łowieckich. Z wniosków wypracowanych w czasie dyskusji przez uczestników konferencji jednoznacznie wynika konieczność zmian w obowiązujących przepisach dotyczących łowiectwa i ochrony zwierząt.

Najważniejsze postulaty wskazane przez uczestników konferencji przekazane Ministrowi Środowiska:

1. Niezbędnym jest pilne rozpoczęcie prac nad opracowaniem nowej ustawy Prawo łowieckie. W trakcie prac nad nową ustawą szczególną uwagę należy zwrócić na:
2. Zdyscyplinowanie członków PZŁ do prowadzenia racjonalnej gospodarki łowieckiej, utrzymywania stanu zwierząt łownych na określonym poziomie, przystępowania do szacowania szkód łowieckich i przyjmowania zgłoszeń bez zbędnej zwłoki i uników.
3. Wnioski o szacowanie szkód łowieckich powinny być składane w urzędzie gminy (z dopuszczeniem formy elektronicznej) – takie rozwiązanie byłoby korzystne dla rolników, gdyż zniosłoby często występujące problemy ze zlokalizowaniem przez poszkodowanego rolnika siedziby koła łowieckiego i zdobyciem adresu korespondencyjnego, na który należy wysłać wniosek o szacowanie. To urząd gminy potwierdzałby przyjęcie od rolnika zgłoszenia o wystąpieniu szkody.
4. Podniesiony został również problem składu zespołów szacujących szkody łowieckie. Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 15.06.2018 r. o zmianie ustawy Prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw w pracach zespołu szacującego szkody i ustalającego wysokość odszkodowania może uczestniczyć przedstawiciel wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, jednakże jego niestawiennictwo, tak jak i niestawiennictwo poszkodowanego właściciela albo posiadacza gruntów rolnych nie wstrzymuje dokonania szacowania w/w szkód. Zbyt mała liczba pracowników Dolnośląskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego sprawia, że nie zawsze mogą oni uczestniczyć w procesie szacowania szkód łowieckich. Wnioskujemy o wprowadzenie zmiany w ustawie Prawo łowieckie zmierzającej do zastąpienia w zespołach szacujących szkody łowieckie pracowników wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego pracownikami (nie sołtysami!) urzędów gmin zapewniając im wcześniejsze szkolenia w tym zakresie. Innym rozwiązaniem może być szacowanie przez niezależnych rzeczoznawców, gdyż bezwzględnym priorytetem powinno być zapewnienie bezstronnego szacowania szkód łowieckich (niezależnego od koła łowieckiego i rolnika). O takie rozwiązanie od wielu już lat bezskutecznie apeluje samorząd rolniczy. Niedawne częste zmiany legislacyjne przepisów Prawa łowieckiego wprowadziły tylko niepotrzebne zamieszanie i dezinformację, a przyjęte ostatecznie rozwiązanie w sposobie szacowania szkód łowieckich jest tak naprawdę powrotem do stanu wyjściowego. Ustawa Prawo łowieckie wymaga generalnych zmian, a nie tylko kosmetycznych poprawek.
5. W związku ze zbliżającą się wiosną należy jak najszybciej uchwalić rozporządzenie do obowiązującej ustawy Prawo łowieckie określające zasady szacowania szkód łowieckich – w chwili obecnej jest nowa ustawa bez aktualnych rozporządzeń, co wprowadza dużo niejasności podczas szacowania.
6. Ustawa Prawo łowieckie powinna określać obsadę poszczególnych gatunków zwierząt łownych w przeliczeniu na 1000 ha obwodu.
7. Zniesienie zakazu płoszenia i przeganiania zwierzyny.
8. Wprowadzenie możliwości polowania w nocy i wykorzystywania podczas polowania urządzeń noktowizyjnych.
9. Rozszerzenie katalogu zwierząt łownych, za szkody których przysługuje odszkodowanie o dodatkowe gatunki, m. in. muflony i zające.
10. Uregulowanie kwestii odpowiedzialności odszkodowawczej za wypadki komunikacyjne z udziałem dzikich zwierząt. Obecnie odszkodowania z tego tytułu można dochodzić od koła łowieckiego lub Lasów Państwowych tylko w sytuacji, gdy udowodni się, że zwierzyna będąca przyczyną kolizji została spłoszona w wyniku polowania lub innych działań prowadzonych przez koła łowieckie.
11. Partycypacja Skarbu Państwa w wypłacie odszkodowań za szkody wyrządzane przez dzikie zwierzęta w uprawach i płodach rolnych – powrót do pomysłu Funduszu Odszkodowawczego.
12. Należy jednoznacznie uregulować kwestię podatku VAT przy wypłacie odszkodowań za szkody powodowane przez dzikie zwierzęta w uprawach i płodach rolnych.
13. Należy jednoznacznie wyjaśnić kwestię odpowiedzialności za szkody łowieckie w przypadku działki trwale ogrodzonej – czy odpowiedzialność spoczywa na Skarbie Państwa czy na kole łowieckim.
14. Podczas konferencji łowieckich w sposób bardzo szczegółowy została omówiona kwestia podziału województwa na obwody łowieckie w świetle zapisów nowego prawa łowieckiego. Podział ten musi zostać zakończony do dnia 30 marca 2020 r. Uczestnicy konferencji zwrócili uwagę na brak rozporządzeń wykonawczych w tym zakresie co skutecznie wstrzymuje rozpoczęcie procedury podziału województwa na obwody łowieckie, a czasu zostało już bardzo mało. Brakuje też wytycznych dotyczących m. in. kategoryzacji obwodów łowieckich.
15. Uczestnicy konferencji zgodzili się z bezwzględną koniecznością znaczącej redukcji liczebności populacji dzika, jednak nie do poziomu 0,1 szt./km². Racjonalne zagęszczenie populacji dzika to 0,4 – 0,5 szt./km², oczywiście w rejonach wolnych od wirusa ASF. Należy pamiętać o tym, że dzik jest bardzo ważnym elementem ekosystemu leśnego i polnego oddziałującym w sposób znaczny na ich bioróżnorodność. Eliminacja dużego gatunku ssaka jakim jest dzik, ze środowiska przyrodniczego spowoduje zaburzenia w funkcjonowaniu ekosystemów leśnych oraz zachwianie łańcucha pokarmowego. Rola dzików w gospodarce leśnej i łowieckiej polega na dodatnim wpływie, jaki wywiera buchtowanie lub głębokie rycie górnych warstw gleb leśnych i mieszanie ściółki z glebą mineralną. Dziki pełnią również ważną funkcję sanitarną, zarówno w lasach, jak i na polach, gdyż zjadają znaczne ilości larw owadów – szkodników leśnych i polnych. Zjadają również padlinę, przyczyniając się do podniesienia stanu sanitarnego w lasach. Eliminacja tego zwierzęcia z ekosystemu przyczyni się do nadmiernego występowania szkodników w lasach, głównie gospodarczych, gdzie dominują monokultury, powodując ogromne straty przyrodnicze i ekonomiczne. Populację dzika należy rozpatrywać w aspekcie całego ekosystemu, gdzie bierze on czynny udział w ochronie gruntów rolnych i leśnych eliminując z gleby i ściółki szkodniki, takie jak: myszy, nornice, pędraki, drutowce itp., które to w zbyt dużym nasileniu powodują znaczne szkody w uprawach rolnych i leśnych.
16. Największy problem z odstrzałem dzików występuje na terenie parków narodowych  i rezerwatów przyrody, gdyż odstrzały redukcyjne zwierząt łownych na tych obszarach obwarowane są szeregiem ograniczeń. Znacząca redukcja populacji dzika w województwie dolnośląskim nie będzie możliwa, jeśli nie pozwoli się na prowadzenie polowań w parkach narodowych, na terenach przemysłowych, terenach stref ekonomicznych i gruntach przeznaczonych na cele urbanistyczne wokół miast. Najczęściej są to tereny porośnięte w wyniku postępującej sukcesji wysoką roślinnością, zakrzaczone i zadrzewione, a ich właścicielem jest zazwyczaj Skarb Państwa reprezentowany przez KOWR. Na terenach tych, niedostępnych dla myśliwych, postępuje niekontrolowany rozród dzików (często dokarmianych przez miejscową ludność), które to wychodząc na pola uprawne powodują spustoszenie w uprawach i płodach rolnych. Należy dokonać zmian w prawie, które to uniemożliwia w obecnej chwili przeprowadzanie polowań przez myśliwych na tych terenach i jednoczesną redukcję do minimum obszarów tych ugorów, aby ograniczyć teren naturalnego schronienia dla dzików.
17. Przy okazji postanowiono ponownie wystąpić do Ministra Środowiska w sprawie redukcji populacji dzików na terenie gminy Bogatynia, a w szczególności na terenie będącym w zarządzie Kopalni Węgla Brunatnego Turów. W związku z licznymi skargami rolników dotyczącymi rozmiaru szkód powodowanych przez dziki w uprawach rolnych i ogródkach przydomowych oraz ekspansją dzików na terenie gminy Bogatynia należy przeprowadzić w trybie natychmiastowym znaczącą redukcję populacji tych zwierząt poprzez dokonanie odstrzału dzików na terenie Kopalni Węgla Brunatnego Turów przez miejscowe Koło Łowieckie. Teren kopalni wchodzi w skład obwodu łowieckiego i jest nieogrodzony. Zarząd kopalni nie wyraża zgody na przeprowadzenie odstrzału przez miejscowe Koło Łowieckie. Teren kopalni, na którym bytują i rozmnażają się bez żadnych ograniczeń dziki to grunty porośnięte w wyniku sukcesji trawami, zaroślami i drzewami. Stanowią one doskonałe miejsce do bytowania dla zwierząt, które znajdują tam idealne schronienie, ciszę i spokój. Niestety na żer wychodzą na okoliczne pola uprawne powodując ogromne spustoszenie w uprawach. Koło Łowieckie będące zarządcą tego terenu wykonuje plany odstrzału ze 100% przekroczeniem, lecz mimo wysiłku myśliwych skala szkód wyrządzanych przez dziki nadal wzrasta. Odbyło się kilka spotkań Zarządu Kopalni Węgla Brunatnego Turów z przedstawicielami Starostwa Powiatowego w Zgorzelcu i Zarządem Koła Łowieckiego. Rolnicy na wspomniane spotkania nie byli zapraszani, choć to przede wszystkim oni ponoszą ogromne koszty tej niekontrolowanej hodowli dzików. Spotkania te nie doprowadziły do żadnych konstruktywnych uzgodnień. W związku ze skalą szkód wyrządzanych przez dziki w uprawach rolnych na terenie Gminy Bogatynia oraz postępującą epidemią ASF postawa Zarządu Kopalni Węgla Brunatnego Turów przejawiająca się brakiem świadomości o zagrożeniach epidemiologicznych i zmniejszonych dochodach gospodarstw rolnych, których sytuacja ta dotyka w największym stopniu jest niezrozumiała. Dolnośląska Izba Rolnicza z prośbą o interwencję w przedmiotowej sprawie występowała już dwukrotnie do Ministra Środowiska – pismami o sygnaturze L.Dz. DIR/975/2018 z dnia 25.05.2018 r. i L.Dz. DIR/1524/2018 z dnia 14.08.2018 r. Od tamtej pory sytuacja pozostaje bez zmian.
18. Uczestnicy konferencji zgodnie poparli stanowisko w sprawie całkowitej likwidacji dzików w rejonach bezpośredniego zagrożenia ASF-em oraz w strefie ochronnej tak, by wyeliminować z tych stref nosiciela wirusa, którym jest dzik.
19. Z dyskusji wynikało jednoznacznie, że świadomość ludności, a w szczególności ludności miejskiej, na temat bioasekuracji jest niska, a przecież bioasekuracja stanowi główny element w zapobieganiu rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. Dzik jest nosicielem i w niewielkim stopniu roznosicielem wirusa. Głównym wektorem rozprzestrzeniania się wirusa jest człowiek, ale również wałęsające się bezpańskie psy i koty oraz drapieżniki i padlinożercy przemieszczający się na o wiele większe odległości niż dziki. Problem ASF należy rozpatrywać w szerszym aspekcie, nie zrzucać całej winy na jeden gatunek zwierząt. Człowieka trzeba szkolić z zasad bioasekuracji, zwierzęta ze stref zagrożonych eliminować.
20. Przeprowadzenie zmian prawa dotyczących zwierząt prawnie chronionych ze szczególnym zwróceniem uwagi na wilki, bobry, wydry, kormorany, krukowate, żurawie. Zwierzęta te w wyniku dużego rozrodu i ekspansji na tereny dotychczas od nich wolne powodują znaczne szkody w gospodarce rolnej. Proponowane sposoby zabezpieczenia przed nimi upraw czy stad zwierząt gospodarskich są nierealne i w wielu przypadkach wręcz niemożliwe do spełnienia ze względu na duże powierzchnie upraw czy pastwisk wymagające zabezpieczenia i wysokie koszty z tym związane. Postęp w rolnictwie przejawiający się diametralną zmianą struktury agrarnej, a także sposoby utrzymywania zwierząt na wolnym wybiegu (bydło mięsne, owce) wręcz wymuszają wprowadzenie zmian w dotychczasowym prawie, które było do przyjęcia 20 lat temu. Obecne przepisy w wielu przypadkach uniemożliwiają dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa za straty wyrządzone przez zwierzęta prawnie chronione.
21. Osobnym ważnym tematem jest kwestia wilków. Wilki od kilku lat bytują w regionie wałbrzyskim, ich liczba cały czas wzrasta, co skutkuje wzrostem liczby ataków tych drapieżników na zwierzęta hodowlane. To bardzo poważny problem, który jest bagatelizowany przez instytucje ustawowo zobowiązane do zajmowania się tymi zwierzętami. Można odnieść wrażenie, że nikt nie wie, ile tych zwierząt osiedliło się nie tylko w regionie wałbrzyskim, ale w całym kraju. Nikt nie bada wpływu wzrostu liczebności wilków na populację zwierzyny łownej. Potrzebne jest określenie maksymalnej liczebności wilków w całym kraju i w poszczególnych regionach oraz wyznaczenie miejsc, w których ich osiedlanie nie powinno mieć  Wszystkie osobniki ponad określoną wielkość populacji powinny być eliminowane. To również wymaga zmian w obowiązującym prawie. Sprawa ta powinna stać się tematem szerokiej dyskusji z udziałem wszystkich zainteresowanych środowisk, bo bez społecznego zrozumienia problem zwiększającej się niekontrolowanie populacji tych drapieżników trudno będzie rozwiązać.
22. Rozszerzenie katalogu zwierząt objętych ochroną gatunkową, za szkody których odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa, m. in. o wydry, żurawie, kormorany, łabędzie.
23. Uproszczenie procedury zawiadamiania o szkodzie i wypłaty odszkodowań w przypadku zwierząt objętych ochroną gatunkową (wilki, bobry).
24. Uproszczenie procedury w zakresie uzyskania odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków zwierząt objętych ochroną gatunkową.
25. Wniosek o to, aby Izba Rolnicza była stroną opiniującą i wyrażającą zgodę na wprowadzenie i zasiedlenie na danym terenie nowego gatunku zwierzyny łownej.
26. Wniosek o umożliwienie redukcji populacji dzików na terenie Parku Krajobrazowego Książ, gdzie obowiązuje zakaz prowadzenia polowań. Populacja dzika wzrosła tak drastycznie, że całe stada w ciągu dnia przebywają na terenie Parku, a w nocy żerują na przyległych polach uprawnych i łąkach, nie mówiąc o tym, że wchodzą również na tereny zielone obszarów miejskich Wałbrzycha. W promieniu dziesięciu kilometrów od Parku Krajobrazowego Książ są niszczone pola uprawne i użytki zielone. Czy istnieje możliwość zaangażowania selekcjonerów strzeleckich w celu redukcji populacji dzików na terenie Parku?
27. Wniosek o zezwolenie na przeprowadzanie odstrzału wydry na terenie prywatnych stawów hodowlanych bez konieczności uzyskiwania każdorazowo zgody Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu i ujęcie tego zwierzęcia w wypłatach odszkodowawczych przez Skarb Państwa.
28. Wniosek o przeprowadzenie bardziej szczegółowych liczeń i przyjrzeniu się populacji sarny  i jelenia na terenie Kotliny Kłodzkiej, zwłaszcza w rejonie Bystrzycy Kłodzkiej i Kłodzka, gdyż liczebność populacji tych zwierząt w okresie kilku ostatnich lat znacząco wzrosła. Przyczyną takiego stanu rzeczy były nierzetelnie przeprowadzane inwentaryzacje i nagminne zaniżanie liczebności populacji jeleni i saren. Należy dopasować ilości zwierzyny łownej do pojemności łowisk, ale też do pól z nimi graniczących tak, aby nie było drastycznych szkód w uprawach rolniczych oraz wyznaczenie w obrębach leśnych pól zgryzowych dostępnych dla zwierzyny zwłaszcza w okresie zimowym, stanowiących zaporę, przede wszystkim dla jeleniowatych. Wnioskujemy ponadto o zwiększenie ilości pozyskiwanych jeleniowatych i sarny, głównie w rejonie hodowlanym nr 9 Lądek Zdrój, jak i w całym Powiecie Kłodzkim.
29. Zdaniem rolników uczestniczących w konferencjach występuje problem z prawidłowym określeniem liczebności zwierząt w czasie inwentaryzacji, co rzutuje na właściwe przygotowanie i realizację planów odstrzałów. Wskazano na konieczność wzajemnej współpracy w tym zakresie w szczególności, gdy obecne zapisy ustawy Prawo łowieckie umożliwiły udział przedstawicieli izb rolniczych w procesie inwentaryzacji.
30. Należy zmniejszyć liczebność dzikich zwierząt do stanu nie powodującego szkód ekonomicznie istotnych. Szczególnie wysokie stany liczebne zwierzyny utrzymywane są w Ośrodkach Hodowli Zwierzyny, co wpływa znacząco na ilości szkód łowieckich występujących na ich terenach oraz na obszarach do nich przyległych.

Mamy nadzieję, że wypracowane podczas konferencji wnioski i poruszone zagadnienia posłużą Ministerstwu Środowiska w pracach nad zmianami ustawy Prawo łowieckie i ustawy o ochronie przyrody dostosowując je do zmieniających się realiów współczesnego świata przy jednoczesnej dbałości o środowisko leśne i populacje dzikich zwierząt stanowiące nasze wspólne dobro.

Leszek Grala

Prezes

Dolnośląskiej Izby Rolniczej