6 maja 2021 r. odbyła się druga, z cyklu czterech, konferencja łowiecka zorganizowana przez Dolnośląską Izbę Rolniczą. Ideą przewodnią cyklu konferencji łowieckich jest stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń oraz umocnienia współpracy przy rozwiązywaniu problemów występujących na styku rolnictwo – gospodarka łowiecka – ochrona przyrody.
We współpracę przy organizacji wydarzenia aktywnie zaangażowali się: Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w Wałbrzychu, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu oraz Wojewódzki Inspektorat Weterynarii we Wrocławiu. Konferencja skierowana była do przedstawicieli tych środowisk, których tematyka gospodarki łowieckiej oraz szkód wyrządzanych przez dzikie zwierzęta, zarówno te łowne, jak i te objęte ochroną gatunkową dotyczy w największym stopniu, a więc rolników, myśliwych, leśników. Spotkanie odbyło się w formule on-line, która stanowi doskonałą alternatywę dla konferencji tradycyjnych i zdobywa coraz szersze grono zwolenników. Celem konferencji było podjęcie dyskusji nad aktualnie obowiązującymi procedurami szacowania oraz przepisami prawnymi regulującymi problematykę szkód łowieckich, jak również stanem łowiectwa w woj. dolnośląskim ze szczególnym uwzględnieniem liczebności populacji zwierzyny łownej i konieczności jej redukcji. W imieniu organizatorów zaproszonych gości powitał Pan Ryszard Borys – Wiceprezes Dolnośląskiej Izby Rolniczej.
Jako pierwszy głos zabrał Pan Wojciech Gadziński – Zastępca Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii we Wrocławiu, który przedstawił informację na temat stanu chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich w sezonie 2020/2021 ze szczególnym uwzględnieniem afrykańskiego pomoru świń (ASF) i grypy ptaków. Obecnie na terenie województwa dolnośląskiego nie ma żadnych obszarów zagrożonych i zapowietrzonych związanych ze stwierdzeniem występowania wirusa grypy ptaków. W 2020 r. stwierdzono 2 przypadki wirusa grypy ptaków w stadach drobnotowarowych w powiecie kłodzkim, gmina Bystrzyca Kłodzka. Ogniska te zostały sprawnie zlikwidowane, a rozprzestrzenianie się wirusa zostało zahamowane. W 2021 r. stwierdzono w powiecie trzebnickim w przeciągu 5 dni 2 ogniska grypy ptaków w wielkotowarowych fermach reprodukcyjnych gęsi i kaczek należących do tej samej spółki. Koszty likwidacji ogniska (tzn. koszty uśpienia ptaków, utylizacji, odszkodowania) były ogromne i wyniosły ok. 10 mln zł. Należy podkreślić, że województwo dolnośląskie jest w skali całego kraju jednym z województw z najniższą liczbą stwierdzonych przypadków grypy ptaków. Jedynym województwem, w którym grypa ptaków nie wystąpiła jest województwo podlaskie. Natomiast największe straty odnotowano w województwie mazowieckim (powiat żuromiński i mławski). Według stanu na dzień 30.04.2021 r. na terenie Polski stwierdzono 272 ogniska grypy ptaków. Jeśli chodzi o afrykański pomór świń to od tego roku na terenie byłego województwa wałbrzyskiego będą realizowane odstrzały sanitarne dzików. Będą one wykonywane do dnia 30.10.2021 r. W 2020 r. na Dolnym Śląsku stwierdzono tylko 2 ogniska ASF (w powiecie polkowickim). Natomiast w 2021 r. jedyne ognisko ASF u świń wykryto na fermie wielkotowarowej w województwie lubuskim.
Kolejny prelegent, Pan Michał Kwiatkowski – Starszy Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000, Zespół ds. ochrony przyrody i zagospodarowania przestrzennego, omówił tematykę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta objęte ochroną gatunkową na przykładzie bobra europejskiego Castor fiber oraz wilka Canis lupus. Zgodnie z art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez: 1) żubry (w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym), 2) wilki (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 3) rysie (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 4) niedźwiedzie (w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych); 5) bobry (w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim). Odszkodowanie nie obejmuje utraconych korzyści. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03.07.2013 r., sygn.. akt P 49/11 (Dz. U. poz. 842) ograniczenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie oraz bobry jest niezgodne z Konstytucją RP. Oględzin i szacowania w/w szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego dyrektor tego parku. Odszkodowanie nie przysługuje: 1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa; 2) jeżeli poszkodowany nie dokonał sprzętu upraw lub płodów rolnych w ciągu 14 dni od zakończenia zbiorów tego gatunku roślin w danym regionie; 3) nie wyraził zgody na budowę przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom; 4) powstałe w mieniu Skarbu Państwa, z wyłączeniem mienia oddanego do gospodarczego korzystania na podstawie Kodeksu cywilnego; 5) nieprzekraczające w ciągu roku wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy; 6) w uprawach rolnych założonych z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów agrotechnicznych; 7) wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich pozostawionych, w okresie od zachodu do wschodu słońca, bez bezpośredniej opieki. W sprawach spornych dotyczących wysokości odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta orzekają sądy powszechne. Poszkodowany po stwierdzeniu szkody dokonuje niezwłocznie jej zgłoszenia przez złożenie wniosku o odszkodowanie za szkodę, do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, a w przypadku szkody wyrządzonej na obszarze parku narodowego – do dyrektora parku narodowego. W przypadku szkody wyrządzonej w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, zgłoszenia szkody można dokonać również przez złożenie wniosku telefonicznie. Wzór wniosku znajduje się na stronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu. W przypadku, gdy wniosek jest niekompletny, braki należy uzupełnić w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia. Gdy dokumentacja nie zostanie uzupełniona wniosek pozostaje bez rozpatrzenia. Udowodnienie wystąpienia szkody spoczywa na poszkodowanym. Należy pamiętać o sporządzeniu dokumentacji fotograficznej, której rola w wielu przypadkach jest nie do przecenienia. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopię dokumentu potwierdzającego prawo własności mienia, które uległo szkodzie, a w przypadku szkody wyrządzonej w pogłowiu zwierząt gospodarskich – oświadczenie poszkodowanego, że zwierzę będące przedmiotem szkody jest własnością poszkodowanego oraz kopię dokumentacji hodowlanej albo oświadczenie poszkodowanego o gotowości udostępnienia dokumentacji hodowlanej do wglądu podczas oględzin szkody, albo 2) kopię dokumentu potwierdzającego oddanie poszkodowanemu mienia, które uległo szkodzie, do gospodarczego korzystania, w szczególności umowy użytkowania, najmu, dzierżawy lub oświadczenia właściciela gruntu, albo 3) oświadczenie poszkodowanego o posiadaniu samoistnym mienia, które uległo szkodzie, 4) oświadczenie poszkodowanego, że powstała szkoda skutkuje zmniejszeniem przychodów z działalności rolniczej – jeżeli poszkodowany jest rolnikiem, albo 5) kopię pozwolenia wodnoprawnego, pozwolenia na budowę albo zgłoszenia dokonanego na podstawie ustawy – Prawo budowlane – jeżeli były wymagane dla przedmiotu szkody; 6) oświadczenie poszkodowanego o planowanym terminie sprzętu uprawy lub płodów rolnych, które uległy szkodzie, przy czym termin ten nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zgłoszenia szkody; 7) informację o numerze rachunku bankowego, na który ma być wypłacone odszkodowanie, lub wskazanie innego sposobu wypłaty odszkodowania; 8) pisemne pełnomocnictwo – w przypadku gdy poszkodowany ustanowił pełnomocnika. Oględzin dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu kompletnego wniosku, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. W przypadku szkód wyrządzonych w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, oględzin szkody dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, jednak nie później niż w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Przy szacowaniu szkody wyrządzonej w uprawach rolnych jednorocznych oraz uprawach rolnych wieloletnich w pierwszym roku uprawy, których wartość w dniu wyrządzenia szkody nie osiągnęła wartości rynkowej, stosuje się współczynnik korygujący w zależności od okresu wyrządzenia szkody, który wynosi: 1) 25% – w okresie do dnia 15 kwietnia; 2) 40% – w okresie od dnia 16 kwietnia do dnia 20 maja; 3) 60% – w okresie od dnia 21 maja do dnia 10 czerwca; 4) 85% – w okresie od dnia 11 czerwca. W przypadku szkód wyrządzonych w użytkach zielonych odszkodowanie nie uwzględnia kosztów rekultywacji łąki i doprowadzenia jej do stanu sprzed powstania szkody. W przypadku szkód wyrządzonych w gospodarstwach rybackich odszkodowanie obejmuje koszt naprawy grobli oraz koszt naprawy urządzeń hydrotechnicznych służących do napełniania i odprowadzania wody ze stawów. Natomiast w przypadku strat poniesionych w pogłowiu zwierząt gospodarskich odszkodowanie obejmuje cenę rynkową w dniu oględzin zwierzęcia zabitego, padłego w wyniku odniesionych ran lub uśmierconego. Ponadto odszkodowanie obejmuje koszt utylizacji i transportu padliny do najbliższego zakładu zajmującego się jej utylizacją, o ile koszt ten nie jest refundowany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Odszkodowanie obejmuje również koszt wizyty lekarza weterynarii stwierdzającego padnięcie zwierzęcia lub koszt leczenia okaleczonych zwierząt. Rokrocznie do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu wpływa ok. 60 wniosków o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową. Rok 2020 r. był pod tym względem rokiem wyjątkowym. Złożono w nim ponad 70 wniosków. W następnej kolejności zostały przedstawione metody ochrony zwierząt hodowlanych przed atakiem ze strony wilków. Do najpopularniejszych metod ochrony można zaliczyć wykorzystywanie odpowiednio wyszkolonych psów stróżujących, ale też innych zwierząt, np. osłów czy lam. Dobrze sprawdzają się również ogrodzenia z siatki o wysokości 2,5 – 3 m, pastuchy elektryczne, fladry. Odstraszająco na drapieżniki działa stała obecność ludzi, palenie ognisk oraz stosowanie petard hukowych, emitorów dźwięku lub światła. W przypadku szkód wyrządzanych przez bobry skuteczną metodą ochrony jest m. in. stosowanie rur przelewowych montowanych w tamie bobrowej czy wygradzanie całych drzewostanów lub pojedynczych drzew ogrodzeniami z ciężkiej siatki leśnej. W pewnych ściśle określonych przepisami ustawy o ochronie przyrody przypadkach Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska i Minister Środowiska może wydać zezwolenie na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków objętych ochroną. RDOŚ może wydać takie zezwolenie w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia na okres nie dłuższy niż 5 lat. Uczestnicy konferencji podnieśli kwestię dość licznej populacji wilków występującej na terenie powiatu kłodzkiego, szczególnie w pasie od Gór Stołowych do Bystrzycy Kłodzkiej i Gór Bardzkich. Duża presja wilków na zwierzynę płową sprawia, że wychodzi ona z lasu na pola i pastwiska wyrządzając znaczne szkody. Zaobserwowano również nasilenie występowania chorób odzwierzęcych u zwierząt domowych (głównie bydła). Uzyskanie zezwolenia na odstrzał wilka, jako gatunku objętego ścisłą ochroną nie jest prostą sprawą. Zezwolenie takie wydaje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska i to w ściśle określonych przypadkach – gdy zagrożone jest życie i zdrowie ludzi. Przy okazji poruszona została kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej za wypadki komunikacyjne z udziałem dzikich zwierząt. Tylko w przypadku, jeśli istnieje zależność przyczynowo – skutkowa pomiędzy wykonywaniem polowania (spłoszenie zwierzyny) a wypadkiem, odpowiedzialność ponosi Koło Łowieckie. Jednak najczęściej naprawa uszkodzonego w wyniku zderzenia ze zwierzęciem pojazdu pokrywana jest w ramach ubezpieczenia AC właściciela pojazdu (o ile takie posiada).
Następnie głos zabrał Pan Adam Dziubacki – Główny Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, Wydział Ochrony Lasu i Łowiectwa, który przedstawił prezentację nt. „Gospodarowanie populacjami zwierzyny płowej i muflonów na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu oraz Zarządu Okręgowego PZŁ w Wałbrzychu. Redukcja dzików w świetle rozwoju afrykańskiego pomoru świń (ASF)”. W przedstawionej prezentacji dokonano szczegółowej analizy danych dotyczących stanu pogłowia podstawowych gatunków zwierzyny łownej (jeleń, sarna, dzik, daniel) na terenie obwodów łowieckich administrowanych przez ZO PZŁ w Wałbrzychu oraz wielkości ich pozyskania w sezonach łowieckich 2018/2019, 2019/2020 i 2020/2021. Na Dolnym Śląsku mamy 360 obwodów łowieckich: 343 to obwody łowieckie dzierżawione przez Koła Łowieckie, a 17 to Ośrodki Hodowli Zwierzyny (OHZ). Zajmują one powierzchnię 1 700 000 ha. Pogłowie zwierzyny łownej określane jest w oparciu o przeprowadzane rokrocznie inwentaryzacje. Należy jednak mieć świadomość tego, że inwentaryzacja zwierzyny to szacunek obarczony pewnym błędem. Nie ma doskonałej metody pozwalającej ze 100% dokładnością określić liczebności poszczególnych gatunków dzikich zwierząt. Liczebność populacji jelenia w województwie dolnośląskim wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 26 661 szt. (pozyskano 9 016 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 25 915 szt. (pozyskano 9 357 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 25 002 szt. (pozyskano 10 571 szt.). Liczebność populacji daniela w województwie dolnośląskim wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 1 827 szt. (pozyskano 429 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 020 szt. (pozyskano 501 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 2 094 szt. (pozyskano 558 szt. ). W naszym kraju daniel jest gatunkiem bardzo ekspansywnym, choć niezbyt licznym. Liczebność populacji sarny w województwie dolnośląskim wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 70 014 szt. (pozyskano 19 164 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 69 195 szt. (pozyskano 18 557 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 68 207 szt. (pozyskano 20 236 szt.). Sarna jest gatunkiem bardzo licznie występującym w Polsce. Jej liczebność systematycznie, choć powoli, spada. Liczebność populacji muflona w województwie dolnośląskim wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 2 364 szt. (pozyskano 385 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 132 szt. (pozyskano 382 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 1 640 szt. (pozyskano 537 szt.). Na terenie Gór Sowich populacja muflona została mocno przerzedzona przez wilki. Szacowana liczebność populacji dzika w województwie dolnośląskim wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 10 738 szt. (pozyskano 32 665 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 12 184 szt. (pozyskano 43 388 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 10 250 szt. (pozyskano 34 900 szt., w tym ok. 11 000 szt. to odstrzał sanitarny). Spadek odstrzału dzików w sezonie 2020/2021 w porównaniu z rokiem poprzednim wynikał przede wszystkim ze znacznego ograniczenia możliwości wykonywania polowań zbiorowych w związku z pandemią COVID-19, będących podstawowym sposobem pozyskiwania dzików oraz ze zmniejszenia liczebności populacji tych zwierząt. Na Dolnym Śląsku wielkości populacji podstawowych gatunków zwierząt łownych przedstawiają się następująco: dzik – 10 250 szt. (liczebność w roku 2021) i 1 708 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), sarna – 68 207 szt. (w 2021 r.) i 48 965 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), daniel – 2 094 szt. (w 2021 r.) i 1 768 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.) oraz jeleń – 25 002 szt. (w 2021 r.) i 19 857 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.). Takie oczekiwane wielkości populacji w/w gatunków w 2027 r. wynikają z założeń Wieloletnich Łowieckich Planów Hodowlanych. Przekroczenia stanów docelowych zwierzyny oczekiwanych w roku 2027 wynoszą obecnie: 20% w przypadku dzika (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) i 500% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha), 41,30% w przypadku sarny, 18,40% w przypadku daniela, 25,90% w przypadku jelenia.
Na terenie administrowanym przez Zarząd Okręgowy PZŁ w Wałbrzychu powierzchnia zredukowana upraw rolnych uszkodzonych przez zwierzęta łowne wyniosła w sezonie 2020/2021 ok. 1 179 ha. Wypłacono odszkodowania w wysokości 2 202 510 zł. Pozyskanie podstawowych gatunków zwierząt łownych w sezonie 2020/2021 wyniosło odpowiednio: jeleń – 3 827 szt. (93,9% planu), sarna – 4 593 szt. (90,9% planu), dzik – 6 578 szt. (68,6% planu), muflon – 467 szt. (70,9%) i daniel – 65 szt. (62,5% planu). Liczebność populacji w/w gatunków przedstawia się następująco: daniel – 94 szt. (w 2017 r.), 277 szt. (w 2021 r.) oraz 94 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); sarna – 13 579 szt. (w 2017 r.), 15 474 szt. (w 2021 r.) oraz 6 398 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); muflon – 2 149 szt. (w 2017 r.), 988 szt. (w 2021 r. duży spadek liczebności spowodowany działalnością drapieżników – wilków) oraz 1 388 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); dzik – 6 881 szt. (w 2017 r.), 2 400 szt. (w 2021 r.) oraz 355 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.). Przekroczenia stanów docelowych zwierzyny oczekiwanych w roku 2027 wynoszą obecnie: 60% w przypadku jelenia, 142% w przypadku sarny, 195% w przypadku daniela, 35% w przypadku dzika (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) i 576% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha). W przypadku gatunku najbardziej newralgicznego dla okręgu wałbrzyskiego, a w szczególności dla Kotliny Kłodzkiej, czyli jelenia, jego pogłowie do 2027 r. zostanie zredukowane o połowę. Nadmierny wzrost liczebności tych zwierząt jest efektem długoletnich zaniedbań i permanentnego zaniżania wielkości populacji przez Koła Łowieckie. Sytuacja taka trwała do ok. 2010 r. W efekcie poziom szkód wyrządzanych przez jelenie w lasach oraz w uprawach i płodach rolnych osiągnął bardzo duże rozmiary stawiając w niektórych regionach Kotliny Kłodzkiej pod znakiem zapytania opłacalność ekonomiczną prowadzonej tam produkcji rolnej. Systematycznie zwiększane odstrzały tych zwierząt tylko w niewielkim stopniu poprawiły sytuację. Według miejscowych producentów rolnych populacja jeleni nadal jest zdecydowanie zbyt wysoka, a podejmowane przez Koła Łowieckie środki niewystarczające. Ogromne straty ponoszą nie tylko producenci zbóż i kukurydzy, ale również hodowcy bydła. Doszczętnie zniszczone przez chmary jeleni pastwiska nie nadają się do wypasania zwierząt gospodarskich. Ponadto zaobserwowano zwiększoną presję pasożytów i chorób odzwierzęcych spowodowaną długotrwałym bytowaniem dzikich zwierząt na trwałych użytkach zielonych.
W telekonferencji, niestety, z powodu problemów technicznych nie wziął udziału Pan Hubert Drzewiecki – Łowczy Okręgowy w Wałbrzychu.
Jednak mamy dla Państwa bardzo dobrą wiadomość.
W kolejnej konferencji łowieckiej, tym razem z Zarządem Okręgowym PZŁ w Jeleniej Górze, która odbędzie się już 13 maja br. udział weźmie zarówno Pan Wiktor Marconi – Łowczy Okręgowy w Jeleniej Górze, jak i Pan Hubert Drzewiecki – Łowczy Okręgowy w Wałbrzychu.
Serdecznie zapraszamy!!!
