13 maja 2021 r. odbyła się trzecia konferencja łowiecka zorganizowana przez Dolnośląską Izbę Rolniczą. Była to kolejna z cyklu konferencji, których ideą przewodnią jest stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń oraz umocnienia współpracy przy rozwiązywaniu problemów występujących na styku rolnictwo – gospodarka łowiecka – ochrona przyrody.
We współpracę przy organizacji wydarzenia aktywnie zaangażowali się: Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w Jeleniej Górze oraz ponownie: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu i Wojewódzki Inspektorat Weterynarii we Wrocławiu. Konferencja skierowana była do przedstawicieli tych środowisk, których tematyka gospodarki łowieckiej oraz szkód wyrządzanych przez dzikie zwierzęta, zarówno te łowne, jak i te objęte ochroną gatunkową dotyczy w największym stopniu, a więc rolników, myśliwych, leśników. Spotkanie odbyło się w formule on-line, która stanowi doskonałą alternatywę dla konferencji tradycyjnych i zdobywa coraz szersze grono zwolenników. Celem konferencji było podjęcie dyskusji nad aktualnie obowiązującymi procedurami szacowania oraz przepisami prawnymi regulującymi problematykę szkód łowieckich, jak również stanem łowiectwa w woj. dolnośląskim ze szczególnym uwzględnieniem liczebności populacji zwierzyny łownej i konieczności jej redukcji. W imieniu organizatorów zaproszonych gości powitał oraz spotkanie prowadził Pan Ryszard Borys – Wiceprezes Dolnośląskiej Izby Rolniczej.
Jako pierwszy głos zabrał Pan Adam Dziubacki – Główny Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, Wydział Ochrony Lasu i Łowiectwa, który przedstawił prezentację nt. „Gospodarowanie populacjami zwierzyny płowej i muflonów na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu i Zarządu Okręgowego PZŁ w Jeleniej Górze. Redukcja dzików w świetle rozwoju afrykańskiego pomoru świń (ASF)”. W przedstawionej prezentacji dokonano szczegółowej analizy danych dotyczących stanu pogłowia podstawowych gatunków zwierzyny łownej (jeleń, sarna, dzik, daniel) zarówno na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, jak i obwodów łowieckich administrowanych przez ZO PZŁ w Jeleniej Górze oraz wielkości ich pozyskania w sezonach łowieckich 2018/2019, 2019/2020 i 2020/2021. Na Dolnym Śląsku mamy 360 obwodów łowieckich: 343 to obwody łowieckie dzierżawione przez Koła Łowieckie, a 17 to Ośrodki Hodowli Zwierzyny (OHZ). Zajmują one powierzchnię 1 700 000 ha. Pogłowie zwierzyny łownej określane jest w oparciu o przeprowadzane rokrocznie inwentaryzacje. Należy jednak mieć świadomość tego, że inwentaryzacja zwierzyny to szacunek obarczony pewnym błędem. Nie ma doskonałej metody pozwalającej ze 100% dokładnością określić wielkości populacji poszczególnych gatunków dzikich zwierząt. Liczebność populacji jelenia na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 26 661 szt. (pozyskano 9 016 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 25 915 szt. (pozyskano 9 357 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 25 002 szt. (pozyskano 10 571 szt.). Liczebność populacji daniela na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 1 827 szt. (pozyskano 429 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 020 szt. (pozyskano 501 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 2 094 szt. (pozyskano 558 szt. ). W naszym kraju daniel jest gatunkiem bardzo ekspansywnym, choć niezbyt licznym. Charakteryzuje go duży potencjał do rozrodu oraz wysokie zdolności adaptacyjne. Liczebność populacji sarny na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 70 014 szt. (pozyskano 19 164 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 69 195 szt. (pozyskano 18 557 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 68 207 szt. (pozyskano 20 236 szt.). Sarna jest gatunkiem bardzo licznie występującym w Polsce. Wielkość jej populacji systematycznie, choć powoli, spada. Liczebność populacji muflona na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 2 364 szt. (pozyskano 385 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 132 szt. (pozyskano 382 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 1 640 szt. (pozyskano 537 szt.). Szacowana liczebność populacji dzika na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 10 738 szt. (pozyskano 32 665 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 12 184 szt. (pozyskano 43 388 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 10 250 szt. (pozyskano 34 900 szt., w tym ok. 11 000 szt. to odstrzał sanitarny). Spadek odstrzału dzików w sezonie 2020/2021 w porównaniu z rokiem poprzednim wynikał przede wszystkim ze znacznego ograniczenia możliwości wykonywania polowań zbiorowych w związku z pandemią COVID-19, będących podstawowym sposobem pozyskiwania dzików oraz ze zmniejszenia liczebności populacji tych zwierząt. Na terenie RDLP we Wrocławiu wielkości populacji podstawowych gatunków zwierząt łownych przedstawiają się następująco: dzik – 10 250 szt. (liczebność w roku 2021) i 1 708 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), sarna – 68 207 szt. (w 2021 r.) i 48 965 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), daniel – 2 094 szt. (w 2021 r.) i 1 768 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.) oraz jeleń – 25 002 szt. (w 2021 r.) i 19 857 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.). Takie oczekiwane wielkości populacji w/w gatunków w 2027 r. wynikają z założeń Wieloletnich Łowieckich Planów Hodowlanych. Przekroczenia stanów docelowych zwierzyny oczekiwanych w roku 2027 wynoszą obecnie: 20% w przypadku dzika (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) i 500% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha), 41,30% w przypadku sarny, 18,40% w przypadku daniela, 25,90% w przypadku jelenia.
Na terenie administrowanym przez Zarząd Okręgowy PZŁ w Jeleniej Górze obwody łowieckie dzierżawi 56 Kół Łowieckich: 40 macierzystych i 16 niemacierzystych. Powierzchnia zredukowana upraw rolnych uszkodzonych przez zwierzęta łowne wyniosła w sezonie 2020/2021 696,92 ha. Wypłacono odszkodowania w wysokości 1 585 240 zł. Średnia wysokość wypłaconego odszkodowania wyniosła 2 270 zł. Pozyskanie podstawowych gatunków zwierząt łownych w sezonie 2020/2021 wyniosło odpowiednio: jeleń – 2 357 szt. (95% planu), sarna – 3 430 szt. (91% planu), dzik – 6 435 szt. (74% planu). Liczebność populacji w/w gatunków przedstawia się następująco: jeleń – 9 676 szt. (w 2017 r.), 5 709 szt. (w 2021 r.) oraz 5 593 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); sarna – 15 356 szt. (w 2017 r.), 12 936 szt. (w 2021 r.) oraz 11 362 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); dzik – 7 367 szt. (w 2017 r.), 2 430 szt. (w 2021 r.) oraz 367 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.). Przekroczenia stanów docelowych zwierzyny oczekiwanych w roku 2027 wynoszą obecnie: 2,1% w przypadku jelenia, 13,8% w przypadku sarny, 28,9% w przypadku dzika (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) i 562% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha). Zdecydowanie pod tym względem wyróżnia się Rejon hodowlany VII Karkonosze, w którym przekroczenia stanów docelowych zwierzyny płowej oczekiwanych w roku 2027 są znacznie wyższe od średniej dla całego okręgu jeleniogórskiego i wynoszą obecnie 58,8% w przypadku jelenia oraz 27,6% w przypadku sarny. Natomiast przekroczenia stanów docelowych dzika oczekiwanych w 2027 r. są porównywalne i wynoszą obecnie 28,9% (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) oraz 544% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha). Pozostałe gatunki zwierząt łownych występują na terenie okręgu jeleniogórskiego mniej licznie. Podczas ostatniej inwentaryzacji w marcu 2021 r. stwierdzono jedynie 138 szt. daniela i 55 szt. muflona. Podczas spotkania przedstawiciele Kół Łowieckich wyrazili obawę związaną z realizacją Rocznych Planów Łowieckich na rok gospodarczy 2021/2022 w zakresie pozyskania dzika. Należy mieć świadomość, że na pozyskanie dzika składa się odstrzał planowy oraz odstrzał sanitarny, który w wielu obwodach jest większy, niż odstrzał planowy. Myśliwi obawiają się, że wykonanie tak wysokich planów pozyskania dzika jest nierealne, a za niezrealizowanie Rocznych Planów Łowieckich grożą kary. Sytuację uspokoił przedstawiciel RDLP we Wrocławiu wyjaśniając, że w obecnej chwili priorytetem jest odstrzał sanitarny, a przewidziane w ustawie Prawo łowieckie kary dotyczą tylko przypadków nieusprawiedliwionego niezrealizowania RPŁ.
Kolejnym prelegentem był Pan Stanisław Gmyrek – Członek Naczelnej Rady Łowieckiej, który omówił aktualne przepisy prawne regulujące procedurę szacowania szkód łowieckich. Dnia 23 sierpnia 2018 r. weszła w życie kolejna nowelizacja ustawy – Prawo łowieckie. W ustawie tej określono zasady oraz procedury zgłaszania, szacowania i wynagradzania szkód łowieckich. W świetle obowiązujących przepisów to dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany do wynagradzania szkód wyrządzonych: 1) w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny; 2) przy wykonywaniu polowania.
Szacowania szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania dokonuje zespół składający się z: 1) przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego; 2) przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego; 3) właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda.
Szczegółowe warunki szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z dnia 26.04.2019 r., poz. 776).
Rozporządzenie określa:
1) sposób i terminy zgłaszania szkód;
2) sposób powiadamiania o terminach dokonania oględzin i szacowania ostatecznego szkód łowieckich;
3) szczegółowy sposób dokonywania oględzin i szacowania ostatecznego szkód łowieckich; 4) szczegółowy sposób ustalania wysokości i wypłaty odszkodowania za szkody łowieckie;
5) wzory protokołów.
Wniosek o szacowanie szkód łowieckich, w tym ustalenie wysokości odszkodowania, właściciel albo posiadacz gruntów rolnych składa do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego w postaci papierowej albo elektronicznej:
1) w terminie 3 dni od dnia jej stwierdzenia;
2) w przypadku szkody wyrządzonej przez dziki na łąkach i pastwiskach:
- a) poza okresem wegetacyjnym – w terminie umożliwiającym szacowanie szkody przed doprowadzeniem uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego przed rozpoczęciem wegetacji, b) w okresie wegetacyjnym – w terminie 3 dni od dnia jej stwierdzenia.
Wniosek o szacowanie szkód zawiera w szczególności:
1) imię i nazwisko albo nazwę, adres miejsca zamieszkania albo adres i siedzibę oraz numer telefonu właściciela albo posiadacza gruntów rolnych;
2) wskazanie miejsca wystąpienia szkody;
3) wskazanie rodzaju uszkodzonej uprawy lub płodu rolnego.
Wniosek składa się w terminie umożliwiającym dokonanie szacowania szkód.
Dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych oraz przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody o terminie dokonania oględzin albo szacowania ostatecznego pisemnie, za pośrednictwem poczty elektronicznej lub sms-a, nie później niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania wniosku. Niestawiennictwo właściciela albo posiadacza gruntów rolnych lub przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego nie wstrzymuje dokonania szacowania szkód.
Szacowanie szkody składa się z:
1) oględzin;
2) szacowania ostatecznego.
W przypadku szkód wyrządzonych w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód w uprawach, jeżeli szkoda powstała i została zgłoszona bezpośrednio przed sprzętem lub w jego trakcie, dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego.
Podczas oględzin ustala się:
1) gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę;
2) rodzaj, stan i jakość uprawy;
3) obszar całej uprawy;
4) szacunkowy obszar uprawy, która została uszkodzona;
5) szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze.
Oględzin dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku o szacowanie.
Stan uprawy ustala się w 5-stopniowej skali, rosnąco od 1 do 5, gdzie 1 to stan bardzo zły, 2 to stan zły, 3 to stan średni, 4 to stan dobry, a 5 to stan bardzo dobry. Uzasadniając ocenę stanu uprawy, bierze się pod uwagę wykonanie zabiegów agrotechnicznych oraz anomalie rozwojowe spowodowane przez czynniki niezależne od poszkodowanego, w szczególności warunki atmosferyczne.
Jakość uprawy ustala się w 5-stopniowej skali, rosnąco od 1 do 5, gdzie 1 to jakość bardzo zła, 2 to jakość zła, 3 to jakość średnia, 4 to jakość dobra, a 5 to jakość bardzo dobra. Uzasadniając ocenę jakości uprawy, bierze się pod uwagę potencjalne możliwości plonowania ustalane na podstawie danej fazy rozwoju roślin oraz z uwzględnieniem warunków środowiskowych i klimatycznych w danym sezonie wegetacyjnym.
Jakość płodu rolnego ustala się w 5-stopniowej skali, rosnąco od 1 do 5, gdzie 1 to jakość bardzo zła, 2 to jakość zła, 3 to jakość średnia, 4 to jakość dobra, a 5 to jakość bardzo dobra. Uzasadniając ocenę jakości płodu rolnego, bierze się pod uwagę jego cechy zewnętrzne, w szczególności wielkość, barwę, kształt i zapach oraz stan fitosanitarny, w tym występowanie śladów żerowania szkodników owadzich.
Obszar całej uprawy ustala się:
1) przez jej pomiar taśmą mierniczą, kołem pomiarowym, dalmierzem nitkowym lub dalmierzem laserowym;
2) na podstawie danych dotyczących pola powierzchni działki ewidencyjnej zawartych w ewidencji gruntów i budynków;
3) przy użyciu odbiorników Globalnych Systemów Nawigacji Satelitarnej (GNSS);
4) przy wykorzystaniu danych zawartych w systemach informacji przestrzennej (GIS);
5) na podstawie zdjęć wykonanych z bezzałogowych statków powietrznych (dronów). Szacunkowy obszar uprawy, która została uszkodzona, ustala się orientacyjnie na podstawie wizji lokalnej. Obszar uprawy, która została uszkodzona, ustala się przez pomiar uszkodzonych części uprawy, a następnie wyliczenie sumy ich pól powierzchni. Szacunkowy procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze ustala się orientacyjnie na podstawie wizji lokalnej.
Procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze stanowi uśredniony ze wszystkich uszkodzonych części uprawy iloraz liczby roślin uszkodzonych oraz faktycznej obsady roślin ustalonej na podstawie wartości średniej z prób przeprowadzonych w nieuszkodzonej części uprawy. W przypadku upraw roślin o rzadkiej obsadzie można zastosować metodę prób rzędowych.
Szacunkową masę zgromadzonego płodu rolnego ustala się, mnożąc zmierzoną objętość sterty, stogu lub kopca, w których płód rolny został złożony, przez wynik próbnego pomiaru masy płodu rolnego z 0,2 m3 pobranego z trzech różnych części sterty, stogu lub kopca, w których nie występują uszkodzenia od zwierzyny.
Szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego ustala się, mnożąc zmierzoną objętość ubytku w stercie, stogu lub kopcu, w których płód rolny został złożony, przez wynik próbnego pomiaru masy płodu rolnego, o którym mowa w ust. 11.
Plon z 1 ha ustala się na podstawie polowych prób wydajności przeprowadzanych w nieuszkodzonych częściach uprawy. Jeżeli nie można określić plonowania na podstawie polowych prób wydajności, plon z 1 ha ustala się na podstawie średniej wartości plonowania z regionu powstania szkody w oparciu o dane uzyskane w wojewódzkim ośrodku doradztwa rolniczego lub jednostce naukowej prowadzącej badania w tym zakresie, z uwzględnieniem stanu i jakości uprawy.
Wysokość odszkodowania za szkody w uprawach ustala się, mnożąc obszar uprawy, która została uszkodzona, przez procent jej zniszczenia (powierzchnia zredukowana). Ustaloną powierzchnię zredukowaną mnoży się przez plon z 1 ha (rozmiar szkody). Tak ustalony rozmiar szkody mnoży się przez wartość danego płodu rolnego wyrażoną przez jego cenę skupu w regionie powstania szkody, a jeżeli skup nie jest prowadzony – przez wartość wyrażoną przez jego cenę rynkową z dnia szacowania ostatecznego szkody w regionie jej powstania.
Wartość plonu z użytków, które nie występują w obrocie rynkowym w regionie powstania szkody, ustala się na podstawie współczynników do przeliczania plonu na jednostki zbożowe, które określa załącznik nr 1 do rozporządzenia, oraz średniej ceny pszenicy konsumpcyjnej opublikowanej dla tygodnia poprzedzającego tydzień, w którym dokonano szacowania ostatecznego, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw rynków rolnych, w biuletynie informacyjnym „Rynek zbóż” Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej, dla makroregionu, w którym znajduje się region powstania szkody.
Wysokość odszkodowania za szkody wyrządzone przez dziki na łąkach i pastwiskach ustala się na podstawie wartości rynkowej utraconego plonu, odpowiednio siana lub masy zielonej, w danym sezonie wegetacyjnym. Odszkodowanie obejmuje także koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego; koszty te wylicza się na podstawie aktualnych cen prac agrotechnicznych oraz wartości rynkowej nasion niezbędnych do wysiania.
Wysokość odszkodowania za szkody w płodach rolnych ustala się, mnożąc szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego przez jego cenę skupu w regionie powstania szkody, a jeżeli skup nie jest prowadzony – przez wartość wyrażoną przez jego cenę rynkową z dnia ostatecznego szacowania szkody w regionie jej powstania, z uwzględnieniem stanu i jakości płodu rolnego.
Wartość płodów rolnych, które nie występują w obrocie rynkowym w regionie powstania szkody, ustala się na podstawie wartości odtworzeniowej, którą określa się na podstawie aktualnych cen prac agrotechnicznych oraz wartości rynkowej nasion lub sadzonek niezbędnych do wysiania lub posadzenia.
Wysokość odszkodowania za szkody w uprawach oraz wysokość odszkodowania za szkody wyrządzone przez dziki na łąkach pomniejsza się odpowiednio o nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania, które ustala się indywidualnie dla każdej uprawy z uwzględnieniem niezbędnych nakładów, jakie poszkodowany musiałby ponieść na zebranie, transport i przechowywanie plonu objętego odszkodowaniem.
Przy szacowaniu ostatecznym szkody w uprawach wymagających zaorania odszkodowanie ustala się, jeżeli szkoda powstała w okresie:
1) do dnia 30 kwietnia – w wysokości 30%,
2) od dnia 1 maja do dnia 25 maja – w wysokości 50%,
3) po dniu 25 maja – w wysokości 85%
kwoty obliczonego odszkodowania z zastrzeżeniem, że za plon z 1 ha przyjmuje się średni plon obliczony dla danego województwa na podstawie danych zawartych w trzech rocznikach statystycznych „Wyniki produkcji roślinnej” ostatnio opublikowanych na stronie podmiotowej Głównego Urzędu Statystycznego.
Niezwłocznie po zakończeniu oględzin dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego sporządza protokół. Członkowie zespołu szacującego mają prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu wraz z uzasadnieniem. W protokole umieszcza się informację o braku zastrzeżeń albo o wniesionych zastrzeżeniach. Protokół sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdego członka zespołu. Szacowania ostatecznego dokonuje się najpóźniej w dzień sprzętu, przed dokonaniem sprzętu uszkodzonej uprawy. O terminie planowanego sprzętu uszkodzonej uprawy właściciel albo posiadacz gruntów rolnych jest obowiązany powiadomić dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego, w formie pisemnej, w terminie 7 dni przed zamierzonym sprzętem. O terminie dokonania szacowania ostatecznego szkody dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego zawiadamia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych oraz wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkody, nie później niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania powiadomienia. Niezwłocznie po zakończeniu szacowania ostatecznego dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego sporządza protokół. Członkowie zespołu szacującego mają prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu wraz z uzasadnieniem. W protokole umieszcza się informację o braku zastrzeżeń albo o wniesionych zastrzeżeniach. Protokół sporządza się w trzech jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdego członka zespołu.
Wypłaty odszkodowania dokonuje dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu z szacowania ostatecznego, od którego nie wniesiono odwołania.
Odwołanie od protokołu
Właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu. W celu rozpatrzenia odwołania nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe dokonuje odpowiednio oględzin lub szacowania ostatecznego. Oględzin lub szacowania ostatecznego dokonuje nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkód lub jego przedstawiciel. Oględzin lub szacowania ostatecznego dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania. W oględzinach lub szacowaniu ostatecznym mają prawo brać udział członkowie zespołu szacującego. Na pisemny wniosek członka zespołu szacującego w oględzinach lub szacowaniu ostatecznym może również brać udział przedstawiciel właściwej ze względu na miejsce wystąpienia szkód izby rolniczej. O terminie oględzin lub szacowania ostatecznego nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe zawiadamia: 1) członków zespołu szacującego, 2) jeżeli został złożony taki wniosek, przedstawiciela właściwej ze względu na miejsce wystąpienia szkód izby rolniczej – nie później jednak niż przed upływem 3 dni od dnia otrzymania odwołania. Niestawiennictwo w/w osób nie wstrzymuje dokonania oględzin lub szacowania ostatecznego. Po zakończeniu oględzin lub szacowania ostatecznego sporządza się protokół. W przypadku gdy został złożony wniosek o udział w szacowaniu przedstawiciela izby rolniczej do protokołu załącza się opinię przedstawiciela właściwej ze względu na miejsce wystąpienia szkody izby rolniczej na temat oszacowania szkody. Nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkód ustala wysokość odszkodowania, w drodze decyzji, biorąc w szczególności pod uwagę ustalenia zawarte w protokołach szacowania. Opinia przedstawiciela izby rolniczej nie jest wiążąca. Decyzja wydawana jest w terminie 14 dni od dnia otrzymania protokołów szacowania i jest ostateczna. Wypłata odszkodowania następuje ze środków dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, na których zostały wyrządzone szkody, a także dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego niezadowolony z decyzji może, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia, wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody.
W przypadku gdy obwód łowiecki, na terenie którego wystąpiła szkoda, został wyłączony z wydzierżawiania i przekazany w zarząd nadleśnictwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, właściwym w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania jest dyrektor regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkody.
Odszkodowanie nie przysługuje:
1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa jako deputaty rolne na gruntach leśnych;
2) posiadaczom uszkodzonych upraw lub płodów rolnych, którzy nie dokonali ich sprzętu w terminie 14 dni od dnia zakończenia okresu zbioru tego gatunku roślin w danym regionie, określonego przez sejmik województwa w drodze uchwały;
3) posiadaczom uszkodzonych upraw lub plonów rolnych, którzy nie wyrazili zgody na budowę przez dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego urządzeń lub wykonywanie zabiegów zapobiegających szkodom;
4) za szkody nieprzekraczające wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 hektar uprawy;
5) za szkody powstałe w płodach złożonych w sterty, stogi i kopce, w bezpośrednim sąsiedztwie lasu;
6) za szkody w uprawach rolnych założonych z rażącym naruszeniem zasad agrotechnicznych;
7) za szkody powstałe na nieruchomościach, w odniesieniu do których właściciel albo użytkownik wieczysty złożył do Starosty oświadczenie o zakazie wykonywania polowania – do dnia następującego po dniu:
- a) w którym oświadczenie o zakazie wykonywania polowania zostało cofnięte albo
- b) w którym organ właściwy do wydzierżawienia obwodu łowieckiego albo minister właściwy do spraw środowiska lub dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego dowiedział się o wygaśnięciu zakazu wykonywania polowania albo
- c) zawiadomienia o cofnięciu oświadczenia o zakazie wykonywania polowania organu właściwego do wydzierżawienia obwodu łowieckiego albo ministra właściwego do spraw środowiska.
Uczestnicy konferencji wielokrotnie podkreślali, że najważniejsza jest współpraca rolników z myśliwymi, wzajemny szacunek, zrozumienie i uczciwość w procesie szacowania szkód łowieckich, jak również w zakresie zabezpieczania upraw przed szkodami wyrządzanymi przez zwierzynę łowną. Zgodnie z zarządzeniem dyrektora RDLP we Wrocławiu Koła Łowieckie mają prawo wydzierżawić w trybie bezprzetargowym grunty rolne od nadleśnictw z przeznaczeniem na poletka zaporowe, zgryzowe. Jest to jedna z form ochrony pól uprawnych przed szkodami wyrządzanymi przez dzikie zwierzęta realizowana przez Koła Łowieckie.
Następny prelegent, Pan Michał Kwiatkowski – Starszy Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000, Zespół ds. ochrony przyrody i zagospodarowania przestrzennego, omówił tematykę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta objęte ochroną gatunkową na przykładzie bobra europejskiego Castor fiber oraz wilka Canis lupus. Zgodnie z art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez: 1) żubry (w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym), 2) wilki (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 3) rysie (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 4) niedźwiedzie (w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych); 5) bobry (w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim). Odszkodowanie nie obejmuje utraconych korzyści. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03.07.2013 r., sygn.. akt P 49/11 (Dz. U. poz. 842) ograniczenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie oraz bobry jest niezgodne z Konstytucją RP. Oględzin i szacowania w/w szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego dyrektor tego parku. Odszkodowanie nie przysługuje: 1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa; 2) jeżeli poszkodowany nie dokonał sprzętu upraw lub płodów rolnych w ciągu 14 dni od zakończenia zbiorów tego gatunku roślin w danym regionie; 3) nie wyraził zgody na budowę przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom; 4) powstałe w mieniu Skarbu Państwa, z wyłączeniem mienia oddanego do gospodarczego korzystania na podstawie Kodeksu cywilnego; 5) nieprzekraczające w ciągu roku wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy; 6) w uprawach rolnych założonych z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów agrotechnicznych; 7) wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich pozostawionych, w okresie od zachodu do wschodu słońca, bez bezpośredniej opieki. W sprawach spornych dotyczących wysokości odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta orzekają sądy powszechne. Poszkodowany po stwierdzeniu szkody dokonuje niezwłocznie jej zgłoszenia przez złożenie wniosku o odszkodowanie za szkodę, do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, a w przypadku szkody wyrządzonej na obszarze parku narodowego – do dyrektora parku narodowego. W przypadku szkody wyrządzonej w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, zgłoszenia szkody można dokonać również przez złożenie wniosku telefonicznie. Wzór wniosku znajduje się na stronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu. W przypadku, gdy wniosek jest niekompletny, braki należy uzupełnić w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia. Gdy dokumentacja nie zostanie uzupełniona wniosek pozostaje bez rozpatrzenia. Udowodnienie wystąpienia szkody spoczywa na poszkodowanym. Należy pamiętać o sporządzeniu dokumentacji fotograficznej, której rola w wielu przypadkach jest nie do przecenienia. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopię dokumentu potwierdzającego prawo własności mienia, które uległo szkodzie, a w przypadku szkody wyrządzonej w pogłowiu zwierząt gospodarskich – oświadczenie poszkodowanego, że zwierzę będące przedmiotem szkody jest własnością poszkodowanego oraz kopię dokumentacji hodowlanej albo oświadczenie poszkodowanego o gotowości udostępnienia dokumentacji hodowlanej do wglądu podczas oględzin szkody, albo 2) kopię dokumentu potwierdzającego oddanie poszkodowanemu mienia, które uległo szkodzie, do gospodarczego korzystania, w szczególności umowy użytkowania, najmu, dzierżawy lub oświadczenia właściciela gruntu, albo 3) oświadczenie poszkodowanego o posiadaniu samoistnym mienia, które uległo szkodzie, 4) oświadczenie poszkodowanego, że powstała szkoda skutkuje zmniejszeniem przychodów z działalności rolniczej – jeżeli poszkodowany jest rolnikiem, albo 5) kopię pozwolenia wodnoprawnego, pozwolenia na budowę albo zgłoszenia dokonanego na podstawie ustawy – Prawo budowlane – jeżeli były wymagane dla przedmiotu szkody; 6) oświadczenie poszkodowanego o planowanym terminie sprzętu uprawy lub płodów rolnych, które uległy szkodzie, przy czym termin ten nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zgłoszenia szkody; 7) informację o numerze rachunku bankowego, na który ma być wypłacone odszkodowanie, lub wskazanie innego sposobu wypłaty odszkodowania; 8) pisemne pełnomocnictwo – w przypadku gdy poszkodowany ustanowił pełnomocnika. Oględzin dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu kompletnego wniosku, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. W przypadku szkód wyrządzonych w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, oględzin szkody dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, jednak nie później niż w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Przy szacowaniu szkody wyrządzonej w uprawach rolnych jednorocznych oraz uprawach rolnych wieloletnich w pierwszym roku uprawy, których wartość w dniu wyrządzenia szkody nie osiągnęła wartości rynkowej, stosuje się współczynnik korygujący w zależności od okresu wyrządzenia szkody, który wynosi: 1) 25% – w okresie do dnia 15 kwietnia; 2) 40% – w okresie od dnia 16 kwietnia do dnia 20 maja; 3) 60% – w okresie od dnia 21 maja do dnia 10 czerwca; 4) 85% – w okresie od dnia 11 czerwca. W przypadku szkód wyrządzonych w użytkach zielonych odszkodowanie nie uwzględnia kosztów rekultywacji łąki i doprowadzenia jej do stanu sprzed powstania szkody. W przypadku szkód wyrządzonych w gospodarstwach rybackich odszkodowanie obejmuje koszt naprawy grobli oraz koszt naprawy urządzeń hydrotechnicznych służących do napełniania i odprowadzania wody ze stawów. Natomiast w przypadku strat poniesionych w pogłowiu zwierząt gospodarskich odszkodowanie obejmuje cenę rynkową w dniu oględzin zwierzęcia zabitego, padłego w wyniku odniesionych ran lub uśmierconego. Ponadto odszkodowanie obejmuje koszt utylizacji i transportu padliny do najbliższego zakładu zajmującego się jej utylizacją, o ile koszt ten nie jest refundowany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Odszkodowanie obejmuje również koszt wizyty lekarza weterynarii stwierdzającego padnięcie zwierzęcia lub koszt leczenia okaleczonych zwierząt. Rokrocznie do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu wpływa ok. 60 wniosków o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową. Rok 2020 r. był pod tym względem rokiem wyjątkowym. Złożono w nim ponad 70 wniosków. W następnej kolejności zostały przedstawione metody ochrony zwierząt hodowlanych przed atakiem ze strony wilków. Do najpopularniejszych metod ochrony można zaliczyć wykorzystywanie odpowiednio wyszkolonych psów stróżujących, ale też innych zwierząt, np. osłów czy lam. Dobrze sprawdzają się również ogrodzenia z siatki o wysokości 2,5 – 3 m, pastuchy elektryczne, fladry. Odstraszająco na drapieżniki działa stała obecność ludzi, palenie ognisk oraz stosowanie petard hukowych, emitorów dźwięku lub światła. W przypadku szkód wyrządzanych przez bobry skuteczną metodą ochrony jest m. in. stosowanie rur przelewowych montowanych w tamie bobrowej czy wygradzanie całych drzewostanów lub pojedynczych drzew ogrodzeniami z ciężkiej siatki leśnej. W pewnych ściśle określonych przepisami ustawy o ochronie przyrody przypadkach Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska i Minister Środowiska może wydać zezwolenie na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków objętych ochroną. RDOŚ może wydać takie zezwolenie w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia na okres nie dłuższy niż 5 lat. Uzyskanie zezwolenia na odstrzał wilka, jako gatunku objętego ścisłą ochroną nie jest prostą sprawą. Zezwolenie takie wydaje Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska i to w ściśle określonych przypadkach – gdy zagrożone jest życie i zdrowie ludzi. Wilk jest gatunkiem, który w pełni wykorzystał fakt objęcia go ścisłą ochroną. Jego liczebność systematycznie rośnie i zasiedla wciąż nowe obszary, nawet te znajdujące się w pobliżu dużych aglomeracji miejskich. Coraz częściej dochodzi do bezpośrednich spotkań wilków z ludźmi. Nadszedł moment, w którym należy przeprowadzić rzetelną inwentaryzację populacji wilka oraz określić, gdzie i w jakiej ilości powinien on bytować. Wszystkie osobniki powyżej dopuszczalnego maksymalnego zagęszczenia powinny być eliminowane.
Jako ostatni głos zabrał Pan Wojciech Gadziński – Zastępca Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii we Wrocławiu, który przedstawił informację na temat stanu chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich w sezonie 2020/2021 ze szczególnym uwzględnieniem afrykańskiego pomoru świń (ASF) i grypy ptaków. Na dzień dzisiejszy w Polsce stwierdzono 307 ognisk grypy ptaków. Najwięcej nowych ognisk pojawiło się w woj. podkarpackim, warmińsko-mazurskim, lubelskim, wielkopolskim. Na terenie województwa dolnośląskiego aktualnie nie ma żadnych obszarów zagrożonych i zapowietrzonych związanych ze stwierdzeniem występowania wirusa grypy ptaków. Sytuacja w odniesieniu do tej jednostki chorobowej z roku na rok jest coraz gorsza, a przed nami kolejny sezon zachorowań przypadający na miesiące wrzesień/październik. 6 maja br. ukazało się Rozporządzenie nr 9 Wojewody Dolnośląskiego w sprawie zwalczania wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI) na terenie województwa dolnośląskiego oraz wprowadzenia minimalnych zasad bioasekuracji przy udostępnianiu wybiegów dla stad gęsi reprodukcyjnych i rzeźnych w związku z sytuacją epizootyczną spowodowaną wysoce zjadliwą grypą ptaków (HPAI) u drobiu i dzikiego ptactwa. Jeśli chodzi o afrykański pomór świń to od 2019 r. do chwili obecnej na Dolnym Śląsku stwierdzono tylko 2 ogniska ASF (w powiecie głogowskim i polkowickim). Niestety w miesiącu marcu 2021 r. w powiecie głogowskim zanotowano bardzo liczne przypadki upadków wśród dzików, u których w późniejszych badaniach stwierdzono ASF. Na największe niebezpieczeństwo narażone są te powiaty woj. dolnośląskiego, które graniczą bezpośrednio z woj. lubuskim, będącym jednym z liderów, jeśli chodzi o liczbę stwierdzonych przypadków ASF. Szczególnie niepokojący jest fakt, że u dzików stwierdza się coraz częściej występowanie przeciwciał specyficznych wobec wirusa ASF. Przeciwciała wykrywane u dzików po infekcji nie są przeciwciałami zwalczającymi wirus, jak ma to miejsce w przypadku ogromnej większości innych chorób, stąd też padnięcia dzików mimo obecności przeciwciał. Obecność przeciwciał wskazuje natomiast, że dziki przeżywają po zakażeniu dłużej, niż miało to miejsce na początku epizootii ASF w Polsce. Zjawisko to prawdopodobnie będzie narastało, w konsekwencji wpływając na zwiększone ryzyko zachorowania trzody chlewnej. Przeciwciała sprawiają, że dziki nie padają od razu, tylko przemieszczają się na obszary do tej pory wolne od ASF. Dzik jest głównym wektorem przenoszenia wirusa afrykańskiego pomoru świń, dlatego też odstrzał sanitarny musi być bezwzględnie realizowany, zwłaszcza w szczególnie zagrożonych powiatach północnej części Dolnego Śląska. Od 21 kwietnia 2021 r. obowiązuje w krajach członkowskich Unii Europejskiej rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/605 z dnia 7 kwietnia 2021 r. ustanawiające szczególne środki zwalczania afrykańskiego pomoru świń. Środki te mają być stosowane przez państwa członkowskie dotknięte tą chorobą, na terytorium których występują obszary objęte ograniczeniami I, II lub III. W woj. dolnośląskim dotyczy to powiatów: zgorzeleckiego, bolesławieckiego, lubińskiego, głogowskiego, polkowickiego, górowskiego i częściowo wołowskiego. Przepisy te nie przewidują większych zmian w zakresie bioasekuracji dla rolników utrzymujących świnie na użytek własny. Zmiany dotyczą dużych producentów trzody chlewnej i dotyczą przede wszystkim wymogu ogrodzenia nie tylko chlewni, ale również pomieszczeń, w których przechowywana jest pasza i ściółka.
