20 maja 2021 r. odbyła się czwarta konferencja łowiecka zorganizowana przez Dolnośląską Izbę Rolniczą. Była to ostatnia z cyklu 4 konferencji, których ideą przewodnią było stworzenie przestrzeni do wymiany doświadczeń oraz umocnienia współpracy przy rozwiązywaniu problemów występujących na styku rolnictwo – gospodarka łowiecka – ochrona przyrody.
We współpracę przy organizacji wydarzenia aktywnie zaangażowali się: Zarząd Okręgowy Polskiego Związku Łowieckiego w Legnicy oraz Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych we Wrocławiu, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu i Wojewódzki Inspektorat Weterynarii we Wrocławiu. Konferencja skierowana była do przedstawicieli tych środowisk, których tematyka gospodarki łowieckiej oraz szkód wyrządzanych przez dzikie zwierzęta, zarówno te łowne, jak i te objęte ochroną gatunkową dotyczy w największym stopniu, a więc rolników, myśliwych, leśników. Spotkanie odbyło się w formule on-line, która stanowi doskonałą alternatywę dla konferencji tradycyjnych i zdobywa coraz szersze grono zwolenników. Celem konferencji było podjęcie dyskusji nad aktualnie obowiązującymi procedurami szacowania oraz przepisami prawnymi regulującymi problematykę szkód łowieckich, jak również stanem łowiectwa w woj. dolnośląskim ze szczególnym uwzględnieniem liczebności populacji zwierzyny łownej i konieczności jej redukcji. W imieniu organizatorów zaproszonych gości powitał oraz spotkanie prowadził Pan Ryszard Borys – Wiceprezes Dolnośląskiej Izby Rolniczej.
Jako pierwszy głos zabrał Pan Adam Dziubacki – Główny Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, Wydział Ochrony Lasu i Łowiectwa, który przedstawił prezentację nt. „Gospodarowanie populacjami zwierzyny płowej i muflonów na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu i Zarządu Okręgowego PZŁ w Legnicy. Redukcja dzików w świetle rozwoju afrykańskiego pomoru świń (ASF)”. W przedstawionej prezentacji dokonano szczegółowej analizy danych dotyczących stanu pogłowia podstawowych gatunków zwierzyny łownej (jeleń, sarna, dzik, daniel) zarówno na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, jak i obwodów łowieckich administrowanych przez ZO PZŁ w Legnicy oraz wielkości ich pozyskania w sezonach łowieckich 2018/2019, 2019/2020 i 2020/2021. Na Dolnym Śląsku mamy 360 obwodów łowieckich: 343 to obwody łowieckie dzierżawione przez Koła Łowieckie, a 17 to Ośrodki Hodowli Zwierzyny (OHZ). Zajmują one powierzchnię 1 700 000 ha. Pogłowie zwierzyny łownej określane jest w oparciu o przeprowadzane rokrocznie inwentaryzacje. Należy jednak mieć świadomość tego, że inwentaryzacja zwierzyny to szacunek obarczony pewnym błędem. Nie ma doskonałej metody pozwalającej ze 100% dokładnością określić wielkości populacji poszczególnych gatunków dzikich zwierząt. Liczebność populacji jelenia na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 26 661 szt. (pozyskano 9 016 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 25 915 szt. (pozyskano 9 357 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 25 002 szt. (pozyskano 10 571 szt.). Liczebność populacji daniela na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 1 827 szt. (pozyskano 429 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 020 szt. (pozyskano 501 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 2 094 szt. (pozyskano 558 szt. ). W naszym kraju daniel jest gatunkiem bardzo ekspansywnym, choć niezbyt licznym. Charakteryzuje go duży potencjał do rozrodu oraz wysokie zdolności adaptacyjne. Liczebność populacji sarny na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 70 014 szt. (pozyskano 19 164 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 69 195 szt. (pozyskano 18 557 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 68 207 szt. (pozyskano 20 236 szt.). Sarna jest gatunkiem bardzo licznie występującym w Polsce. Wielkość jej populacji systematycznie, choć powoli, spada. Liczebność populacji muflona na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 2 364 szt. (pozyskano 385 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 2 132 szt. (pozyskano 382 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 1 640 szt. (pozyskano 537 szt.). 80 – 90% krajowej populacji muflona bytuje na terenie woj. dolnośląskiego. Szacowana liczebność populacji dzika na terenie RDLP we Wrocławiu wyniosła: w łowieckim roku gospodarczym 2018/2019 – 10 738 szt. (pozyskano 32 665 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2019/2020 – 12 184 szt. (pozyskano 43 388 szt.), w łowieckim roku gospodarczym 2020/2021 – 10 250 szt. (pozyskano 34 900 szt., w tym ok. 11 000 szt. to odstrzał sanitarny). Spadek odstrzału dzików w sezonie 2020/2021 w porównaniu z rokiem poprzednim wynikał przede wszystkim ze znacznego ograniczenia możliwości wykonywania polowań zbiorowych w związku z pandemią COVID-19, będących podstawowym sposobem pozyskiwania dzików oraz ze zmniejszenia liczebności populacji tych zwierząt. Na terenie RDLP we Wrocławiu wielkości populacji podstawowych gatunków zwierząt łownych przedstawiają się następująco: dzik – 10 250 szt. (liczebność w roku 2021) i 1 708 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), sarna – 68 207 szt. (w 2021 r.) i 48 965 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.), daniel – 2 094 szt. (w 2021 r.) i 1 768 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.) oraz jeleń – 25 002 szt. (w 2021 r.) i 19 857 szt. (oczekiwana liczebność w 2027 r.). Takie oczekiwane wielkości populacji w/w gatunków w 2027 r. wynikają z założeń Wieloletnich Łowieckich Planów Hodowlanych. Przekroczenia stanów docelowych zwierzyny oczekiwanych w roku 2027 wynoszą obecnie: 20% w przypadku dzika (przy zagęszczeniu 5 szt./1 000 ha) i 500% (przy zagęszczeniu 1 szt./1 000 ha), 41,30% w przypadku sarny, 18,40% w przypadku daniela, 25,90% w przypadku jelenia.
Na terenie administrowanym przez Zarząd Okręgowy PZŁ w Legnicy znajdują się 74 obwody łowieckie. Powierzchnia zredukowana upraw rolnych uszkodzonych przez zwierzęta łowne wyniosła w sezonie 2020/2021 759,1 ha, co stanowi zaledwie 0,33% całości powierzchni gruntów rolnych na terenie ZO PZŁ w Legnicy, których jest 230 000 ha. Wypłacono odszkodowania w wysokości 1 677 860 zł. Średnia kwota odszkodowania za 1 ha powierzchni zredukowanej wyniosła 2 200 zł. Pozyskanie podstawowych gatunków zwierząt łownych w sezonie 2020/2021 wyniosło odpowiednio: jeleń – 1 510 szt. (95% planu), sarna – 4 416 szt. (98% planu), dzik – 6 942 szt. (93% planu), daniel – 92 szt. (90% planu), muflon – 70 szt. (97% planu). Liczebność populacji w/w gatunków przedstawia się następująco: jeleń – 5 011 szt. (w 2017 r.), 3 618 szt. (w 2021 r.) oraz 3 529 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); sarna – 16 099 szt. (w 2017 r.), 15 343 szt. (w 2021 r.) oraz 14 056 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); dzik – 7 379 szt. (w 2017 r.), 2 203 szt. (w 2021 r.) oraz 338 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); daniel – 235 szt. (w 2017 r.), 278 szt. (w 2021 r.) oraz 289 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.); muflon – 298 szt. (w 2017 r.), 253 szt. (w 2021 r.) oraz 200 szt. (wielkość oczekiwana w 2027 r.).
Kolejnym prelegentem był Pan Mariusz Garbera – Łowczy Okręgowy w Legnicy. W swoim wystąpieniu wielokrotnie podkreślał wagę dobrych relacji myśliwych z rolnikami w kontekście szacowania szkód łowieckich i ochrony upraw przed dzikimi zwierzętami. Egzystencja myśliwych zależy od współpracy ze środowiskiem rolniczym. Za ostatnie trzy łowieckie lata gospodarcze Koła Łowieckie dzierżawiące obwody łowieckie na terenie administrowanym przez ZO PZŁ w Legnicy wypłaciły rolnikom odszkodowania w łącznej kwocie ok. 4 000 000 zł (w tym 20 000 zł to kwota zasądzona).
Następnie głos zabrał Pan Michał Kwiatkowski – Starszy Specjalista z Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu, Wydział Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000, Zespół ds. ochrony przyrody i zagospodarowania przestrzennego, omówił tematykę odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez dzikie zwierzęta objęte ochroną gatunkową na przykładzie bobra europejskiego Castor fiber oraz wilka Canis lupus. Zgodnie z art. 126 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez: 1) żubry (w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym), 2) wilki (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 3) rysie (w pogłowiu zwierząt gospodarskich); 4) niedźwiedzie (w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych); 5) bobry (w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim). Odszkodowanie nie obejmuje utraconych korzyści. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03.07.2013 r., sygn.. akt P 49/11 (Dz. U. poz. 842) ograniczenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie oraz bobry jest niezgodne z Konstytucją RP. Oględzin i szacowania w/w szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania i jego wypłaty, dokonuje regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarze parku narodowego dyrektor tego parku. Odszkodowanie nie przysługuje: 1) osobom, którym przydzielono grunty stanowiące własność Skarbu Państwa; 2) jeżeli poszkodowany nie dokonał sprzętu upraw lub płodów rolnych w ciągu 14 dni od zakończenia zbiorów tego gatunku roślin w danym regionie; 3) nie wyraził zgody na budowę przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom; 4) powstałe w mieniu Skarbu Państwa, z wyłączeniem mienia oddanego do gospodarczego korzystania na podstawie Kodeksu cywilnego; 5) nieprzekraczające w ciągu roku wartości 100 kg żyta w przeliczeniu na jeden hektar uprawy; 6) w uprawach rolnych założonych z naruszeniem powszechnie stosowanych wymogów agrotechnicznych; 7) wyrządzone przez wilki, niedźwiedzie lub rysie w pogłowiu zwierząt gospodarskich pozostawionych, w okresie od zachodu do wschodu słońca, bez bezpośredniej opieki. W sprawach spornych dotyczących wysokości odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta orzekają sądy powszechne. Poszkodowany po stwierdzeniu szkody dokonuje niezwłocznie jej zgłoszenia przez złożenie wniosku o odszkodowanie za szkodę, do regionalnego dyrektora ochrony środowiska, a w przypadku szkody wyrządzonej na obszarze parku narodowego – do dyrektora parku narodowego. W przypadku szkody wyrządzonej w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, zgłoszenia szkody można dokonać również przez złożenie wniosku telefonicznie. Wzór wniosku znajduje się na stronie internetowej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu. W przypadku, gdy wniosek jest niekompletny, braki należy uzupełnić w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia. Gdy dokumentacja nie zostanie uzupełniona wniosek pozostaje bez rozpatrzenia. Udowodnienie wystąpienia szkody spoczywa na poszkodowanym. Należy pamiętać o sporządzeniu dokumentacji fotograficznej, której rola w wielu przypadkach jest nie do przecenienia. Do wniosku należy dołączyć: 1) kopię dokumentu potwierdzającego prawo własności mienia, które uległo szkodzie, a w przypadku szkody wyrządzonej w pogłowiu zwierząt gospodarskich – oświadczenie poszkodowanego, że zwierzę będące przedmiotem szkody jest własnością poszkodowanego oraz kopię dokumentacji hodowlanej albo oświadczenie poszkodowanego o gotowości udostępnienia dokumentacji hodowlanej do wglądu podczas oględzin szkody, albo 2) kopię dokumentu potwierdzającego oddanie poszkodowanemu mienia, które uległo szkodzie, do gospodarczego korzystania, w szczególności umowy użytkowania, najmu, dzierżawy lub oświadczenia właściciela gruntu, albo 3) oświadczenie poszkodowanego o posiadaniu samoistnym mienia, które uległo szkodzie, 4) oświadczenie poszkodowanego, że powstała szkoda skutkuje zmniejszeniem przychodów z działalności rolniczej – jeżeli poszkodowany jest rolnikiem, albo 5) kopię pozwolenia wodnoprawnego, pozwolenia na budowę albo zgłoszenia dokonanego na podstawie ustawy – Prawo budowlane – jeżeli były wymagane dla przedmiotu szkody; 6) oświadczenie poszkodowanego o planowanym terminie sprzętu uprawy lub płodów rolnych, które uległy szkodzie, przy czym termin ten nie może być krótszy niż 14 dni od dnia zgłoszenia szkody; 7) informację o numerze rachunku bankowego, na który ma być wypłacone odszkodowanie, lub wskazanie innego sposobu wypłaty odszkodowania; 8) pisemne pełnomocnictwo – w przypadku gdy poszkodowany ustanowił pełnomocnika. Oględzin dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu kompletnego wniosku, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku. W przypadku szkód wyrządzonych w odniesieniu do zwierząt, w pasiece albo w budowli stawów rybnych w gospodarstwie rybackim, jeżeli szkoda w tej budowli spowodowała albo może spowodować ubytek ryb, oględzin szkody dokonuje się niezwłocznie po otrzymaniu wniosku, jednak nie później niż w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania. Przy szacowaniu szkody wyrządzonej w uprawach rolnych jednorocznych oraz uprawach rolnych wieloletnich w pierwszym roku uprawy, których wartość w dniu wyrządzenia szkody nie osiągnęła wartości rynkowej, stosuje się współczynnik korygujący w zależności od okresu wyrządzenia szkody, który wynosi: 1) 25% – w okresie do dnia 15 kwietnia; 2) 40% – w okresie od dnia 16 kwietnia do dnia 20 maja; 3) 60% – w okresie od dnia 21 maja do dnia 10 czerwca; 4) 85% – w okresie od dnia 11 czerwca. W przypadku szkód wyrządzonych w użytkach zielonych odszkodowanie nie uwzględnia kosztów rekultywacji łąki i doprowadzenia jej do stanu sprzed powstania szkody. W przypadku szkód wyrządzonych w gospodarstwach rybackich odszkodowanie obejmuje koszt naprawy grobli oraz koszt naprawy urządzeń hydrotechnicznych służących do napełniania i odprowadzania wody ze stawów. Natomiast w przypadku strat poniesionych w pogłowiu zwierząt gospodarskich odszkodowanie obejmuje cenę rynkową w dniu oględzin zwierzęcia zabitego, padłego w wyniku odniesionych ran lub uśmierconego. Ponadto odszkodowanie obejmuje koszt utylizacji i transportu padliny do najbliższego zakładu zajmującego się jej utylizacją, o ile koszt ten nie jest refundowany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Odszkodowanie obejmuje również koszt wizyty lekarza weterynarii stwierdzającego padnięcie zwierzęcia lub koszt leczenia okaleczonych zwierząt. Rokrocznie do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu wpływa ok. 60 wniosków o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez gatunki zwierząt objęte ochroną gatunkową. Rok 2020 r. był pod tym względem rokiem wyjątkowym. Złożono w nim ponad 70 wniosków. W następnej kolejności zostały przedstawione metody ochrony zwierząt hodowlanych przed atakiem ze strony wilków. Do najpopularniejszych metod ochrony można zaliczyć wykorzystywanie odpowiednio wyszkolonych psów stróżujących, ale też innych zwierząt, np. osłów czy lam. Dobrze sprawdzają się również ogrodzenia z siatki o wysokości 2,5 – 3 m, pastuchy elektryczne, fladry. Odstraszająco na drapieżniki działa stała obecność ludzi, palenie ognisk oraz stosowanie petard hukowych, emitorów dźwięku lub światła. W przypadku szkód wyrządzanych przez bobry skuteczną metodą ochrony jest m. in. stosowanie rur przelewowych montowanych w tamie bobrowej czy wygradzanie całych drzewostanów lub pojedynczych drzew ogrodzeniami z ciężkiej siatki leśnej. W pewnych ściśle określonych przepisami ustawy o ochronie przyrody przypadkach Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska i Minister Środowiska może wydać zezwolenie na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do gatunków objętych ochroną. RDOŚ może wydać takie zezwolenie w drodze aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia na okres nie dłuższy niż 5 lat. W latach 2014 – 2019 do RDOŚ we Wrocławiu zgłaszanych było ok. 50–70 szkód rocznie. W roku 2020 liczba zgłoszonych szkód znacząco wzrosła. Od 2018 r. wzrasta również liczba zgłaszanych szkód wyrządzonych przez wilki. Do 2018 r. roczna kwota wypłaconych odszkodowań nie przekraczała 150 000 zł, natomiast w latach 2019 – 2020 przekroczyła kwotę 250 000 zł/rok.
Jako ostatni głos zabrał Pan Wojciech Gadziński – Zastępca Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii we Wrocławiu, który przedstawił informację na temat stanu chorób zakaźnych zwierząt gospodarskich w sezonie 2020/2021 ze szczególnym uwzględnieniem afrykańskiego pomoru świń (ASF) i grypy ptaków. Na dzień dzisiejszy w Polsce stwierdzono 322 ogniska grypy ptaków – o 10 więcej w stosunku do ubiegłego tygodnia. Najwięcej nowych ognisk pojawiło się w woj. mazowieckim, wielkopolskim i warmińsko-mazurskim. Dotyczą one stad indyków rzeźnych i gęsi rzeźnych. Na terenie województwa dolnośląskiego aktualnie nie ma żadnych obszarów zagrożonych i zapowietrzonych związanych ze stwierdzeniem występowania wirusa grypy ptaków. Sytuacja w odniesieniu do tej jednostki chorobowej z roku na rok jest coraz gorsza, a przed nami kolejny sezon zachorowań przypadający na miesiące wrzesień/październik. 6 maja br. ukazało się Rozporządzenie nr 9 Wojewody Dolnośląskiego w sprawie zwalczania wysoce zjadliwej grypy ptaków (HPAI) na terenie województwa dolnośląskiego oraz wprowadzenia minimalnych zasad bioasekuracji przy udostępnianiu wybiegów dla stad gęsi reprodukcyjnych i rzeźnych w związku z sytuacją epizootyczną spowodowaną wysoce zjadliwą grypą ptaków (HPAI) u drobiu i dzikiego ptactwa. Jeśli chodzi o afrykański pomór świń to na Dolnym Śląsku stwierdzono ASF wyłącznie u dzików. W powiecie głogowskim i polkowickim potwierdzono 64 przypadki. Na największe niebezpieczeństwo narażone są te powiaty woj. dolnośląskiego, które graniczą bezpośrednio z woj. lubuskim, będącym jednym z liderów, jeśli chodzi o liczbę stwierdzonych przypadków ASF (500 potwierdzonych przypadków u dzików). Od 21 kwietnia 2021 r. obowiązuje w krajach członkowskich Unii Europejskiej rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/605 z dnia 7 kwietnia 2021 r. ustanawiające szczególne środki zwalczania afrykańskiego pomoru świń. Środki te mają być stosowane przez państwa członkowskie dotknięte tą chorobą, na terytorium których występują obszary objęte ograniczeniami I, II lub III. Rozporządzenie to nie dotyczy okresu przejściowego. Mimo to GLW przekazał do terenowych organów Inspekcji Weterynaryjnej wytyczne, które dotyczą praktycznego wdrażania zasad spełniania wymagań bioasekuracji w gospodarstwach utrzymujących świnie. W pierwszej fazie, tj. do 31 października 2021 r. w gospodarstwach utrzymujących świnie, w których pracuje minimum jedna osoba z zewnątrz, musi zostać zatwierdzony tzw. „Plan bezpieczeństwa biologicznego”. Plan ten zostaje zatwierdzony przez właściwego powiatowego lekarza weterynarii. W swoich założeniach ma on uwzględniać profil gospodarstwa i ustawodawstwo krajowe.
