Stanowisko VIII Walnego Zgromadzenia Dolnośląskiej Izby Rolniczej VI kadencji z dnia 25 marca 2022 r. dotyczące Krajowego Planu Strategicznego na lata 2023 – 2027 oraz bezpieczeństwa żywnościowego obywateli

Krajowy Plan Strategiczny jest dokumentem, który zastąpi obowiązujące zasady Wspólnej Polityki Rolnej i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, jak również wpłynie na kształt i rozwój polskich gospodarstw rolnych. Dolnośląska Izba Rolnicza wzięła aktywny udział w każdym etapie konsultacji publicznych, dotyczących Krajowego Planu Strategicznego poprzez zgłoszenie uwag, które niestety nie zostały ujęte w kolejnych opracowaniach.

Zaproponowane w Krajowym Planie Strategicznym stawki dopłat dla poszczególnych działań wywołują liczne obawy, gdyż wyznaczono rolnictwu olbrzymie, ambitne cele środowiskowe

i klimatyczne, a finansowanie nie zrekompensuje dodatkowych kosztów realizacji tych celów.

Przeprowadzone analizy zapisów KPS wykazują, iż gospodarstwa rolne zarówno te mniejsze jak i większe stracą na wdrożeniu Zielonego Ładu. Dobranie podstawowych i najprostszych ekoschematów nie pozwoli na utrzymanie sumy dopłat analogicznych do tych otrzymywanych w obecnym okresie. Wskazujemy na potrzebę zmian płatności w zaproponowanych ekoschematach. Nie wszystkie będą cieszyły się zainteresowaniem, a te najprostsze do spełnienia, po zsumowaniu hektarów w kraju i podzieleniu środków na konkretny ekoschemat, staną się nieatrakcyjne.

Jak wynika z eksperckich i naukowych analiz dotyczących wdrażania nowej wspólnej polityki rolnej spadnie wydajność produkcji rolniczej, a co za tym idzie dochody rolników. Przewiduje się, że łączna wartość produkcji żywności spadnie o około 15 – 20%. To przełoży się na wyższe ceny żywności w sklepach oraz spadek konkurencyjności polskiego rolnictwa na rynkach zagranicznych. Spadek dochodów odczują najbardziej gospodarstwa do 50 ha, ponieważ u nich zastąpienie nawozów i środków ochrony roślin nowoczesnymi, drogimi technologiami jest nieopłacalne. Analiza efektów wdrażania zielonego ładu powinna brać pod uwagę aspekty etyczne, związane z koniecznością wyżywienia rosnącej liczby ludności na świecie oraz zmian klimatycznych, które będą uniemożliwiały produkcję żywności w różnych regionach. W tej sytuacji Europa powinna być swoistym spichlerzem żywności, a nie elitarnym klubem żywności ekologicznej. Spadek poziomu produkcji żywności w Unii Europejskiej spowoduje zastąpienie oferty wspólnotowej produktami importowanymi z krajów gdzie dbałość o klimat i środowisko nie jest egzekwowana. Jako rolnicy rozumiemy argumenty środowiskowe i klimatyczne, ale ważny jest element finansowy a faktem jest, że budżet na rolnictwo dla Polski w nowej perspektywie jest niższy od tego, który mieliśmy do tej pory.

Z zaniepokojeniem zauważamy, że zapisy Krajowego Planu Strategicznego nie są zgodne z Konstytucją RP, która wskazuje wyraźnie, że w naszym ustroju za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwa o powierzchni do 300 ha. W w/w Planie dzielone są gospodarstwa na różne kategorie. W niektórych działaniach wspiera się gospodarstwa do 50 ha, a większe są z danego działania wykreślone. Innym przykładem jest wsparcie hodowli od pierwszej sztuki w kilku województwach, a w innych dopiero od trzeciej sztuki. Nie znajdujemy uzasadnionego i sensownego wytłumaczenia dla powyższych podziałów. Stoimy na stanowisku, że rolnictwo w naszym kraju musi mieć jednolity, jasny i gwarantowany system wsparcia w dłuższej perspektywie czasowej, pozwalającej na rozważne planowanie.

Wyrażamy kategoryczny sprzeciw dla proponowanej przez Ministerstwo w przedmiotowym dokumencie definicji aktywnego rolnika. Jej zapisy w żaden sposób nie określają faktycznie gospodarujących, lecz chronią interesy osób posiadających grunty, nie prowadzących działalności rolniczej. Uważamy, że pozostawienie w takim brzmieniu tej definicji, będzie porządkować i definiować faktycznie prowadzących działalność rolniczą na polskiej wsi. Nadal wg. ewidencji będziemy mieli prawie półtora miliona gospodarstw, z czego faktycznie działalność rolniczą prowadzi około 30%.

Samorząd rolniczy nie zgadza się z wyłączeniem 4% gruntów rolnych z produkcji, które ma być warunkiem otrzymania dopłat dla gospodarstw powyżej 10 ha. Komisja Europejska powinna z tego wycofać się, gdyż ugorowanie gruntów nie wpłynie na poprawę klimatu. Zamiast ugorowania można by te grunty przeznaczyć na uprawę roślin na biomasę. W obecnej sytuacji kryzysu energetycznego i grożącego zerwania łańcuchów dostaw staje się to istotne

w celu zapewnienia własnych źródeł energii.

Z uwagi na wojskową agresję Rosji na Ukrainę, która wywróci rynki rolne, bezpieczeństwo żywnościowe nabiera nowego znaczenia. Oba kraje są dużymi producentami produktów żywnościowych. Ukraina i Rosja odpowiadają za ponad 30% obrotu pszenicy i jęczmienia, w przypadku kukurydzy – 17% globalnego obrotu, ale już przypadku roślin oleistych, w tym oleju, ten udział przekracza 50%. Ze względu na wojnę porty czarnomorskie zostały zamknięte, a z nich wypływała większość zbóż eksportowanych przez Ukrainę. Sytuacja nie zmieni się szybko. Inne drogi transportowe na Ukrainie są też obecnie zablokowane. Jeśli ten handel zatrzyma się na dłużej, będzie to miało ogromny wpływ na globalną sytuację na rynku zbóż. Pomimo embarga nałożonego przez Moskwę po aneksji Krymu na wiele produktów spożywczych, Rosja pozostawała szóstym co do wartości partnerem handlowym Europy, jeżeli chodzi o kupowanie unijnych towarów rolno-spożywczych. Bardzo niepokojące jest także to, że również zostaną zakłócone wysiewy zbóż jarych, w tym kukurydzy. Toczące się działania wojenne uniemożliwiają prowadzenie prac polowych. Należy mieć też na uwadze, iż Ukraina jest jednym z większych dostawców soi bez GMO na unijny rynek. Konflikt wojenny będzie miał zatem bardzo duży wpływ nie tylko na rynek zbóż, ale także rynek mięsa.

Brak zboża na rynku spowoduje podwyższenie cen tych produktów co stworzy zagrożenie dla kontynuacji produkcji zwierzęcej, tak ważne dla polskiego rolnictwa i eksportu. Należy wziąć pod uwagę konieczność zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego własną produkcją. Natomiast przy obecnych cenach środków do produkcji rolnej oraz zagrożeniem suszą, która już na słabszych glebach jest widoczna należy spodziewać się niższych plonów.

Biorąc pod uwagę powyższe należy podjąć działania mające na celu odłożenie w czasie reformy Wspólnej Polityki Rolnej. Powinno się kontynuować Obecny Program Rozwoju Obszarów Wiejskich i stopniowo wprowadzać do niego elementy Krajowego Planu Strategicznego. Pozwoliło by to również na lepsze przygotowanie służb doradczych a następnie rolników do wdrażania reformy Wspólnej Polityki Rolnej.

W związku ze wspomnianą już widoczną suszę gruntową i przewidywanymi niższymi plonami, a także mając na uwadze konieczność zintensyfikowania produkcji żywności w naszym kraju, co jest następstwem działań wojennych w Ukrainie, apelujemy o podjęcie przez Ministerstwo Rolnictwa działań, w ramach których grunty rolne, na wydzierżawienie których KOWR nie zdąży przeprowadzić postępowań w tym roku, zagospodarować rolniczo np. przekazując je w dzierżawę krótkoterminową rolnikom z danej gminy/powiatu, na określonych w ramach nowo opracowanych wytycznych zasadach. Sprawę tę uważamy za obecnie priorytetową!

KOWR w skali kraju zarządza w przybliżeniu 1,4 mln ha ziemi państwowej, z czego pozostało około 200 tys. ha do rozdysponowania na dzierżawę. W ramach wyłączeń 30% z dzierżaw w dużych gospodarstwach uwolnione zostanie kolejne 70 tys. ha. Na Dolnym Śląsku będzie to około 1 500 ha w 2023 roku oraz ok 17 000 ha w 2024. Zasoby kadrowe KOWR mają określoną wydajność, co nie zapowiada szybkiego rozdysponowania ww. nieruchomości.

Obecnie Ministerstwo Rolnictwa pracuje nad nowelizacją ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Z zapowiedzi wynika, że opracowanie projektu ustawy, który wg. założeń wyeliminuje niedociągnięcia dotychczasowych przepisów zajmie rok. Liczymy na to, że zgłaszane przez samorząd rolniczy uwagi zostaną w nim uwzględnione, a skorygowane równocześnie zasady rozdysponowania gruntów będących w Zasobie SP sprawią że po pierwsze trafią one do rolników bez zbędnej zwłoki a po drugie, że w końcu, w uproszczonej procedurze, rozdysponowane zostaną małe działki z Zasobu będące zmorą rolników oraz lokalnych samorządów.