Departament Płatności Bezpośrednich Warszawa, dn. 09.01.2025 r.
Informacja nt. zmiany definicji rolnika aktywnego zawodowo
1.Przepisy UE
Zgodnie z przepisami UE od 2023 r. płatności bezpośrednie i płatności ONW są przyznawane wyłącznie rolnikom aktywnym zawodowo, co oznacza, że stosowanie definicji aktywnego rolnika jest obowiązkowe dla państw członkowskich.
Definicja rolnika aktywnego zawodowo, zawarta w przepisach UE [ Art. 4 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013.], odnosi się bezpośrednio do podmiotu składającego wniosek o płatności i faktu uzyskiwania przez ten podmiot dochodów z działalności rolniczej. Natomiast państwom członkowskim pozostawiono swobodę we wdrażaniu tej definicji, z wykorzystaniem takich kryteriów jak:
- badanie dochodów,
- nakłady pracy w gospodarstwie,
- przedmiot działalności,
- wpis do rejestrów krajowych lub regionalnych.
Ponadto państwa członkowskie mogą:
- wykorzystać jako narzędzie uzupełniające negatywną listę działalności pozarolniczych;
- ustalić, na podstawie swoich uwarunkowań krajowych lub regionalnych, kwotę płatności bezpośrednich nie wyższą niż 5 tys. EUR, poniżej której rolników w każdym przypadku uznaje się za rolników aktywnych zawodowo.
- Rozwiązanie przyjęte w Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR)
W PS WPR przyjęte zostały rozwiązania, które obowiązywały w Polsce w latach 2015-2017.
Rolnicy, którzy za poprzedni rok otrzymali płatności bezpośrednie w kwocie nieprzekraczającej 5 tys. EUR są automatycznie uznawani za aktywnych zawodowo.
W przypadku, gdy kwota płatności za poprzedni rok przekracza 5 tys. EUR – rolnik jest uznawany za aktywnego, jeżeli nie prowadzi żadnej z działalności wymienionej na negatywnej liście, tj. zarządzanie portami lotniczymi, administrowanie wodociągami, trwałymi terenami sportowymi i rekreacyjnymi, świadczenie usług przewozu kolejowego lub w zakresie obrotu nieruchomościami.
Niemniej jednak, rolnik prowadzący tego rodzaju działalność może zostać uznany za aktywnego, jeżeli:
➢ działalność rolnicza jest jego działalnością przeważającą [co wynika z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiDG) lub Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) lub z dokumentów z Krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON)],
➢ lub udokumentuje, że:
‒ jego przychód z działalności rolniczej stanowi co najmniej 1/3 całego jego przychodu, lub
‒ kwota płatności bezpośrednich, jakie mu przysługiwały za poprzedni rok, wynosi co najmniej 5% całości przychodów z działalności pozarolniczej.
III. Propozycja zmiany definicji rolnika aktywnego zawodowo
Zamiast obecnie obowiązujących rozwiązań proponuje się następujące:
- ustanowienie katalogu rolników, których działalność pozwala na automatyczne uznanie ich za rolników aktywnych zawodowo, np. rolnicy:
‒ posiadający zwierzęta zarejestrowane w IRZ (ok. 361 tys.)
➢ Do rozstrzygnięcia pozostaje jaki poziom obsady przyjąć na 1 ha?
− otrzymujący płatności związane z produkcją do roślin (ok. 338 tys.),
− otrzymujący płatności z tytułu wybranych ekoschematów: (i) Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, (ii) Integrowana Produkcja Roślin, (iii) Biologiczna ochrona upraw (ok. 392 tys.) oraz (iv) Płatności Ekologicznych (ok. 21 tys.).
Szacuje się, że takich beneficjentów jest ok. 570 tys.
- w przypadku pozostałych rolników (tj. ok. 660 tys.), weryfikacja aktywności rolniczej odbywałaby się na podstawie minimalnych kosztów ponoszonych na działalność rolniczą lub przychodów z działalności rolniczej.
W celu wdrożenia tego podejścia proponuje się uwzględnić następujące kryteria:
1). koszty ponoszone na działalność rolniczą – w tym celu należy ustalić:
- a) katalog uznawanych kosztów, np: nawozy, środki ochrony roślin, materiał siewny i rozmnożeniowy, czynsze dzierżawne, koszty zabiegów prowadzonych usługowo, praca najemna, ubezpieczenia, koszty specjalistyczne (defolianty, regulatory wzrostu itp.);
- b) okres, w jakim koszty powinny zostać poniesione, żeby mogły zostać uznane, np. rok poprzedzający złożenie wniosku;
- c) minimalny poziom kosztów, np. na ha UR, tak aby uniknąć tworzenia fikcyjnych sytuacji (minimalna faktura przy bardzo dużym areale).
➢ Do rozstrzygnięcia pozostaje jak określić minimalny koszt?
- powyżej stawki PWD – 112,93 EUR/ha (483 zł/ha)? – weryfikacja kryterium prowadzenia produkcji
- czy powinien być wyższy np. od kosztu koszenia, tj. ok. 200-300 zł/ha – weryfikacja kryterium utrzymywania gruntów w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy
- czy powinien być jednolity w całym kraju?
- zgodnie z min. poziomem kosztów, np. na podstawie FADN [Zgodnie z analizą IERiGŻ z dnia 3.01.2025 r. minimalna wartość kosztów bezpośrednich na 1 ha UR wyniosła 70 zł przy sprzedaży ogółem na 1 ha o wartości 660 zł (na podstawie danych FADN z lat 2022-2023)]?:
− w prod. roślinnej – 137 zł/ha
− w prod. zwierzęcej – 457 zł/LU
2). przychody z działalności rolniczej – w tym celu należy ustalić:
- a) katalog uznawanych przychodów, np.: sprzedaż płodów rolnych (produkcja roślinna i zwierzęca);
- b) okres, w jakim przychody powinny być osiągnięte, żeby mogły zostać uznane, np. rok poprzedzający złożenie wniosku;
- c) minimalny poziom przychodów, np. na ha UR, tak aby uniknąć tworzenia fikcyjnych sytuacji (minimalna faktura przy bardzo dużym areale).
➢ Do rozstrzygnięcia pozostaje jaki powinien być minimalny poziom?
3). Inne sposoby. Jakie inne sposoby udokumentowania działalności rolniczej? Np. zawarte umowy kontraktacji, umowy dostawy itp.
- Dodatkowe kwestie do rozstrzygnięcia przy formułowaniu nowej definicji rolnika aktywnego zawodowo
Z uwagi na zobowiązania UE w ramach WTO, definicja rolnika aktywnego nie może powodować zawężania wsparcia tylko do rolników prowadzących produkcję. Wystarczające jest utrzymywanie gruntów rolnych w dobrej kulturze, co uwzględnić projektując nową definicję.
